ისწავლე და გაიგე მეტი

,,ვეფხისტყაოსნის'' ქრისტიანული არსი

^MiStEr^ — Wed, 08 Oct 2014 17:29:43 GMT

,,ვეფხისტყაოსანი''ქართველების წმინდა წიგნია. სამთავროელი ღირსი ბერის, მამა გაბრიელის სიტყვებს თუ დავესესხებით: „რუსთაველის პოემა ახალი „ქებათა ქებაა სოლომონისა''.

წიგნის უნივერსალურობა და განსაკუთრებულობა იმაში მდგომარეობს, რომ როგორც ბიბლიაში, ისე ამ ნაწარმოებშიც, ყველა ადამიანი საღმრთო სიბრძნესთან ერთად პოულობს თავისთვის შესაფერის გულისპასუხს და იქ აღწერილი მოვლენების სიღრმეს სწვდება თავისი ნიჭისა და უნარის შესაბამისად. დავით გურამიშვილმა ,,ვეფხისტყაოსანზე'' საგანგებო მინიშნებით თქვა: ,,შოთამ რგო იგავთ ხეო'', რითაც გულისხმობდა, რომ მთელი პოემა იგავის ენით არის დაწერილი და ამ იგავს კი ყველა დროებაში თავისებური ახსნა ეძებნება.

თამარის მეფობის ჟამს, პოემაში ხედავდნენ ქართველი მეფე ქალის და მისი ქვეყნის სადიდებელს, რაც პირდაპირ და არაორაზროვნად უკავშირდებოდა გმირთა სახეებში როსტევან მეფისაგან თავისი ასულის გამეფებას, ხოლო არაბეთის სამეფოს ირგვლივ დატრიალებული მოვლენები იმჟამინდელი საქართველოს პოლიტიკური რეალობიდან იკითხებოდა, ეხებოდა საკითხი ინდოეთს, ხატაეთსა თუ მულღაზანზარს; დანარჩენი გეოგრაფიული გარემოცვა მაშინდელი საქართველოს გარეშემო მეზობლებად აღიქმებოდა და მკითხველს წარმოდგენას უცხოველებდა საქართველოს ძლიერებასა და კეთილდღეობაზე. მთელი პოემაც, თავისი ლექსთაწყობითა და საამური მუსიკალური ხმიანობით ატკბობდა სმენას და სიბრძნით ამდიდრებდა გონებას.

გავიდა საუკუნეები მას შემდეგ და როდესაც საქართველომ დაკარგა დამოუკიდებლობა, იმ დროის ქართველები, ,,ვეფხისტყაოსნის'' გმირების მეოხებით, უკვე დაკარგული თავისუფლების აღდგენის სიმბოლური ხატის მოძიებას ცდილობდნენ. აკაკი წერეთლისათვის პოემის გმირები საქართველოს სამი მხრის შვილები არიან: ტარიელი –აღმოსავლელი ქართველია, ავთანდილი – დასავლელი, ხოლო ფრიდონი – ზღვისპირელი. მათი სამშობლო, რომლის სიმბოლო ნესტან-დარეჯანია, ქაჯებს ჰყავთ შეპყრობილი:

,,ნესტან-დარეჯან ქაჯებს ჰყავთ,

მოელის ტურფა გამომსხნელს'' – ეს ,ტურფა გამომხსნელი'' სამი რაინდია, იგივე გაერთიანებული საქართველო, რომელიც ქაჯებს, ანუ საქართველოს დამპყრობთ გამოსტაცებს ნესტან-დარეჯანს, რითაც საქართველოსაც ეწინასწარმეტყველება დაკარგული თავისუფლების აღდგენა!

ხოლო საყოველჟამიეროდ, რუსთაველის იგავური ქმნილება, მისი საღმრთო სიბრძნით, ცნობილი რუსთველოლოგების – ვიქტორ ნოზაძისა და იუსტინე აბულაძის შრომების გათვალისწინებით, განმარტა გამოჩენილმა ქართველმა მეცნიერმა და საზოგადო მოღვაწემ – ზვიად გამსახურდიამ. მისი განსაზღვრებით, ,,ვეფხისტყაოსანი'' არის ღრმად გააზრებული სულიერი ნაწარმოები, რომელიც ეძღვნება ადამიანის მიერ ღმერთთან დაკარგული ერთიანობის აღდგენას.

როდესაც რუსთაველმა თავისი პოემით გვამცნო: ,,ესე ამბავი სპარსული, ქართულად ნათარგმანები'', ამით თავად მიგვითითა იმ ხერხზე, რომლითაც მისი იგავის ენა უნდა გაგვეგო. საკმარისია მხოლოდ ვთარგმნოთ პოემის გმირების სპარსული და არაბული სახელები, რომ ამ სახელების სიმბოლოებსაც და მათ დანიშნულებასაც მივაკვლევთ:

ნესტან-დარეჯანი, ანუ ,,ის რაც არსად არ არის'' – ,,საღმრთო სიბრძნე და მადლი'', რაც ადამიანმა თავისი ცოდვების გამო დაკარგა, ჯურღმულში ჰყავთ დამწყვდეული ქაჯებს, ანუ ცოდვისმიერ ქვენა ზრახვებს: ბოროტებას, შურს, სიავეს, უკეთურებას, სიბილწეს – და იმისათვის, რათა დავიბრუნოთ იგი, საჭიროა გაერთიანდეს საღმრთო სიყვარული (რასაც გულისხმობს სახელი ,,ტარიელი''), სარწმუნოება (რასაც ნიშნავს სახელი ,,ავთანდილი'') და იმედი (რასაც გადმოგვცემს სახელი ,,ნურადინ ფრიდონი''), ისე, როგორც ამისაკენ მოგვიწოდებს ,,ახალ აღთქმაში'' პავლე მოციქული, სრულყოფილების მისაღწევად ,,სარწმუნოების, იმედისა და სიყვარულის'' მეშვეობით (იხ. I კორ. 13,13). ყოველივეს დასაბამი კი თინათინის (,,გონება'') ძალისხმევაა, რომელიც მოუწოდებს ,,რწმენას'' (ავთანდილს), სიყვარულისა და იმედის ძალებთან შეკავშირებით დაკარგული საღმრთო მადლის დაბრუნებისაკენ! და თუკი ადამიანი შეძლებს საკუთარ პიროვნებაში მოუყაროს თავი რწმენას, იმედს და სიყვარულს – დაამარცხებს მიწიერ ვნებებს და შეუერთდება საღმრთო სიბრძნეს, რისი დასტურიცაა ტარიელისა და ნესტანის ბედნიერი შეერთება. ამ გზით ადამიანი დაიბრუნებს უფალთან მისასვლელ გზას!

აღორძინების ხანის ქართულ ლიტერატურაში ,,ვეფხისტყაოსანს'' განიხილავდნენ, როგორც იგავს სოფლის შექმნის შესახებ, ადამიანის ცოდვით დაცემისა და კვლავ აღდგომის შესახებ. ნამდვილად ,,სოფლის ზღაპარი'' მოცემულია თავად ბიბლიაში, დაბადების წიგნში, რუსთაველი კი გვაძლევს მის მხატვრულ ინტერპრეტაციას.

პოემაში უხვად გვხვდება მხატვრულად გააზრებული ბიბლიური ციტატები. პოემის შესავალი იწყება ღვთაებისადმი მიმართვით:

,,რომელმან შექმნა სამყარო ძალითა მით ძლიერითა,''

შდრ: ,,შექმნა ღმერთმან სამყარო''. (დაბად. 1,7).

,,ზეგარდმო არსნი სულითა ყვნა ზეცით მონაბერითა'',

შდრ. ,,შთაბერა პირსა მისსა სული სიცოცხლისა და იქმნა კაცი სულად ცხოველად''. (დაბად. II, 7)

,,ჩვენ კაცთა, მოგვცა ქვეყანა, გვაქვს უთვალავი ფერითა'',

შდრ: ,,აღავსეთ ქვეყანა და ეუფლენით მას მთავრობდით თევზთა ზღვითასა და მხეცთა და ფრინველთა ცისათა და ყოველთა პირუტყვთა და ყოველსა ქუეყანასა და ყოველთა ქუეწარმავალთა ქუეყანასა ზედა''. (დაბად. I, 28)

,,მისგან არს ყოვლი ხელმწიფე სახითა მის მიერითა''.

შდრ: ,,არა არს ხელმწიფებაი, გარნა ღმრთისაგან, და რომელნი იგი არიან ხელმწიფენი, ღმრთისა მიერ განწესებულ არიან''. (რომ. XIII, 1)

,,ჰე, ღმერთო ერთო, შენ შეჰქმენ სახე ყოვლისა ტანისა,

შენ დამიფარე, ძლევა მეც დათრგუნვად მე სატანისა,

მომეც მიჯნურთა სურვილი, სიკვდიდმდე გასატანისა,

ცოდვათა შესუბუქება, მუნ თანა წასატანისა''.

რელიგიური წარმოდგენით, ადამიანის უმთავრესი მოწოდება ამქვეყნად არის ის, რომ მუდმივად ესწრაფვოდეს ღვთაების მიმსგავსებას. სწორედ ამგვარი სწრაფვაა პიროვნების სრულქმნილების საფუძველი. ქრისტიანული მოძღვრება ასე ქადაგებს: ,,იყვენით თქვენ სრულ, ვითარცა მამა თქუენი ზეცათა სრულ არს''. (მათე, 5,48)

რუსთაველი პროლოგში ,,ვეფხისტყაოსანს'' ობოლ მარგალიტს უწოდებს:

,,ესე ამბავი სპარსული, ქართულად ნათარგმანები,

ვით მარგალიტი ობოლი, ხელის-ხელ საგოგმანები,

ვპოვე და ლექსად გარდავთქვი, საქმე ვქმენ საჭოჭმანები''...

სახარების მიხედვით უსასყიდლო მარგალიტი სიმბოლოა სასუფეველისა. ცათა სასუფეველი წააგავს ვაჭარს, რომელიც ლამაზ მარგალიტებს ეძებს; როდესაც იპოვის ერთ ძვირფას მარგალიტს, წავა, გაყიდის ყოველივეს, რაც აბადია და იყიდის მას.

ანტონ პირველი თავის ,,ღვთისმეტყველებაში'' მარგალიტის სიმბოლოს ასე განმარტავს: ,,ძიება იგი უსასყიდლოისა მის მარგალიტისა არს უდიდესი ხმევაი სიბრძნისაი, ფილოსოფოსობასა შინა უსაღმრთოესსა, ვითარმედ მაძიებელი იგი იქმს თვის შორის წარმოდგინებასა ნივთთა ყოველთასა უსავსეს და უწულილეს განყოფით და განსჯის თვითოულსა მათსა და გებადსა და დადგრომას აღმოაჩინებს''. (,,ღვთისმეტყველება'', 8-11)

რუსთაველი თავის პოემას ,,ობოლ მარგალიტს'' უწოდებს და განგებას სთხოვს, მოუვლინოს მცოდნე, დამფასებელი მკითხველი, რათა მისი საღვთოდ გასაგონი პოემა სწორად შეაფასონ.

პროლოგში მოცემულია რუსთველისეული გაგება ღვთისმეტყველებისა და მხატვრული ლიტერატურის ურთიერთმიმართების შესახებ:

,,შაირობა პირველადვე სიბრძნისაა ერთი დარგი,

საღმრთო, საღმრთოდ გასაგონი, მსმენელთათვის დიდი მარგი,

კვლა აქაცა ეამების, ვინცა ისმენს კაცი ვარგი;

გრძელი სიტყვა მოკლედ ითქმის, შაირია ამად კარგი''.

რუსთაველისათვის შაირობა, პოეზია საღვთო ინტერპრეტაციის ობიექტია. ,,გასაგონი'' ნიშნავს შესამეცნებელს. ვისი გასაგონია შაირობა? უწინარეს ყოვლისა, ესენი არიან სასულიერო პირნი, ღვთისმეტყველნი. ,,კვლა აქაცა ეამების, ვინცა ისმენს კაცი ,,ვარგი'', ,,აქაცა'' ესე იგი საერო საზოგადოებაში. შაირობა რა თვალსაზრისით უნდა იყოს ,,მარგი''? ,,საღმრთო, საღმრთოდ გასაგონი'' შაირობა – უწინარეს ყოვლისა რელიგიური სულის ცხოვნების ხსნის თვალსაზრისით; ჭეშმარიტი საღმრთო პოეზია იმდენადვეა ,,მარგი'' სულისათვის, როგორც ღვთისმეტყველება, ჰაგიოგრაფია ან ჰიმნოგრაფია; საერო პოეზიის, ლიტერატურის დანიშნულების ამგვარი გაგება საყოველთაოა ეკლესიის მამათა თხზულებებში (ბასილი დიდი და ანტონ კათალიკოსი).

,,ვეფხისტყაოსანი'', ისევე როგორც სოლომონის ,,ქებათა ქება'', ამსოფლიური, ადამიანური მიჯნურობის შესახებ თხრობით ალეგორიულად ასახავს საღვთო მიჯნურობას. რუსთაველი პოემის პროლოგში გვიცხადებს:

,,მას ერთსა მიჯნურობასა ჭკვიანნი ვერ მიხვდებიან,

ენა დაშვრების, მსმენლისა ყურნიცა დავალდებიან,

ვთქვნე ხელობანი ქვენანი, რომელნი ხორცთა ხვდებიან;

მართ მასვე ჰბაძვენ, თუ ოდეს არ სიძვენ, შორით ბნდებიან''.

საუბარია საღვთო პოეზიის დანიშნულებაზე. პოეტი გვამცნობს, რომ ,,მას ერთსა მიჯნურობასა'', ე.ი. საღვთო მიჯნურობას, ,,ჭკვიანი'', ანუ ამსოფლიურ ინტელექტზე დაყრდნობილი ადამიანები, რომელთაც არ გააჩნიათ სულიერი წვდომის უნარი, ვერ მიჰხვდებიან, ვერ ეზიარებიან, რადგან მათი გაგებისათვის მიუწვდომელია. პოეტის ენა ამაოდ დაშვრება ამგვარი მიჯნურობის ქებით, ხოლო მსმენელთა ყურნი დავალდებიან, ე.ი. ვერას გაიგებენ, ვინაიდან ეს სოფელი ძირითადად ასეთ ,,ჭკვიანთაგან'' შედგება. პოეტმა აირჩია ალეგორიული გზა, შეაქო ,,ხელობანი ქვენანი, რომელნი ხორცთა ჰხვდებიან'', ე.ი. ამსოფლიური მიჯნურობის ,,ხელობანი'', ვინაიდან ეს ,,ხელობანი'' მასვე ჰბაძავენ, ანუ საღვთო მიჯნურობას, იმ შემთხვევაში, თუ იგი ჭეშმარიტია და არა – სიძვა.

,,არს პირველი მიჯნურობა არ – დაჩენა ჭირთა, მალვა''.

პოეტი მოითხოვს სიყვარულის გრძნობისადმი სათუთად მოპყრობას და სხვათა წინაშე არ გამჟღავნებას. მიჯნურმა ამქვეყნად ,,დასთმოს წყრომა მოყვრისაგან, მისი ჰქონდეს შიში, კრძალვა''.

მიჯნური პოეტი მიჯნურისაგან ისე მოელის წყალობას, როგორც ღვთისაგან:

,,მიაჯეთ ვინ! ხორცთა დაწვა კმარის, მისცეს სულთა ლხენა!''

,,მომეც მიჯნურთა სურვილი, სიკვდიდმდე გასატანისა'',

პოეტი ევედრება ღმერთს წმინდა, ამსოფლიური გრძნობადობით შეუბღალავი სიყვარულის სიკვდილამდე შენარჩუნებას, რაც საიქიოს ცხონების წინაპირობაა მისთვის. ქრისტიანულად წმინდა სიყვარულის შენარჩუნება სიკვდილამდე მოწამეობას ნიშნავდა.

რუსთველური მიჯნურობის უმთავრესი ატრიბუტია ცრემლი. ცრემლის გარეშე არ შეიძლება ჭეშმარიტი მიჯნურობა.

რუსთაველისათვის მიჯნურთა სურვილის მომადლება განუყრელად არის დაკავშირებული ცოდვათა შემსუბუქებასთან, სულთა ლხენასთან, ცრემლთან.

,,ნახეს, უცხო მოყმე ვინმე ჯდა მტირალი წყლისა პირსა,

შავი ცხენი სადავითა ჰყვა ლომსა და ვითა გმირსა,

ხშირად ესხა მარგალიტი ლაგამ-აბჯარ-უნაგირსა.

ცრემლსა ვარდი დაეთრთვილა, გულსა მდუღრად ანატირსა''.

ეკლესიის მამათა მოძღვრებაში ცრემლი სულიწმინდის მადლია, უდიდესი ფაქტორი სულიერი განწმენდისა.

წმ. იოანე სინელის ,,კლემაქსის'' (,,სათნოებათა კიბის'') მიხედვით, ცრემლის მადლი უტყუარი ნიშანია იმისა, რომ ადამიანის გული ღვთისადმი სიყვარულით არის აღვსილი. ,,წყარო ცრემლისა ნათლისღების შემდეგ, ნათლისღებაზე უმეტესია, ცრემლი განწმენდს ბუნებას ჩვენსას... რამეთუ სინანულის ცრემლი არის დიდებული ნიჭი სულიწმინდისა, გარდამქმნელი გულთა ჩვენთა''.

რუსთაველისათვის ბუნებაში ყველაფერი წარმავალია, სიკეთისა და სიყვარულის გარდა.

,,ბრძენთა უთქვამთ სიყვარული, ბოლოდ მისი არ წახდომა''.

,,ვეფხისტყაოსანში'' აღიარებულია ქრისტიანული სიყვარული:

,,წაგიკითხავს, სიყვარულსა მოციქულნი რაგვარ სწერენ?

ვით იტყვიან, ვით აქებენ? ცან, ცნობანი მიაფერენ.

,,სიყვარული აღგვამაღლებს'', ვით ეჟვანნი ამას ჟღერენ...''

ეს სტროფი მთლიანად ეხმიანება ქრისტიანული რწმენისა და აზროვნების უდიდესი მქადაგებლის წმინდა პავლე მოციქულის სიყვარულის ამაღლებულ საგალობელს: ,,...სიყუარული სულგრძელ არს და ტკბილ; სიყუარულსა არა ჰშურნ, არა მაღლოინ, არა განლაღნის, არა სარცხვინელ იქმნის, არა ეძიებნ თავისასა, არა განრისხნის, არა შეჰრაცხის ბოროტი, არა უხარინ სიცრუესა ზედა, არამედ უხარინ ჭეშმარიტებისა თანა, ყოველსა თავს-იდებნ, ყოველი ჰრწამნ, ყოველთა ესავნ, ყოველსა მოითმენნ. სიყუარული არასადა დავარდის, წინაისწარმეტყველებანი გან-ვე-ქარდენ, გინა თუ ენანი და-ვე-სცხრენ, გინა თუ მეცნიერებანი გან-ვე-ქარდენ''.

,,ვეფხისტყაოსანი'' მხატვრული პირობითობის ენაზე ასახავს ღვთაებრივი სიბრძნის ძირითად იდეებს ქართული საღვთისმეტყველო აზროვნებისათვის დამახასიათებელი ფორმით.

ავტორის მიზანია კაცობრიობის სულიერი განვითარების სხვადასხვა გზების შეჯამება ქრისტიანული მოძღვრების საფუძველზე.

ქრისტიანული ღვთისმეტყველების მიხედვით, კაცობრიობისთვის ღმერთი დაფარულია მას შემდეგ, რაც ცოდვით დაცემის შედეგად ადამიანმა დაკარგა სამოთხე, ღვთის ჭვრეტის უნარი. ამიტომ ღვთის არსი მიუწვდომელია, მისი ძიება მრავალ სიძნელეებთანაა დაკავშირებული. ადამიანისათვის ,,ვეფხისტყაოსანშიც'' თავად ღვთის არსება გამხდარა საძებნელი, სანატრელია მისი კვლავ ხილვა, ,,ახლად ჩენა''.

საძებნელია პოემის მთავარი გმირი ქალი ნესტან-დარეჯანი თავისი მიჯნურისათვის, ტარიელისათვის. იგი დანთქმულია ბნელში, ქაჯეთში და განასახიერებს დაკარგულ სამოთხეს, ღვთაებრივ ცნობიერებას, სულიწმინდის მადლს, ცხოვრების ხეს, რომლის სიმბოლოა ედემის სარო, ალვა (კვიპაროსი), რომელიც ერთ-ერთი უმთავრესი სახეა ,,ვეფხისტყაოსნის'' ტროპიკაში:

,,მოსთქვამს, ჰაი, სიყვარულო ჩემო, ჩემთვის დაკარგულო,

იმედო და სიცოცხლეო, გონებაო, სულო, გულო,

ვინ მოგკვეთა, არა ვიცი, ხეო, ედემს დანერგულო,

ცეცხლმან ცხელმან ვით ვერ დაგწვა, გულო, ასჯერ დადაგულო''.

საყოველთაოდ ცნობილია, რომ ახალი აღთქმა, სახარება, მთლიანად აგებულია იგავური, ანუ ალეგორიული მეტყველების პრინციპზე. ალეგორიული თხრობა და სიმბოლიკა საღვთო წერილისა შუასაუკუნეთა ქრისტიანულ ლიტერატურაში იქცევა კონვენციურ სახეებად.

,,ვეფხისტყაოსნის'' სამი მთავარი გმირი განასახირებს სამ საღვთისმეტყველო სათნოებას: ავთანდილი – სარწმუნოება, ფრიდონი – სასოება და ტარიელი – სიყვარული. ქრისტიანულ მოძღვრებაში პრიორიტეტი ამ სამთაგან სიყვარულს ენიჭება: ,,ხოლო აწ ესერა ჰგიეს: სარწმუნოება, სასოება და სიყუარული, სამი ესე: ხოლო უფროს ამათსა სიყუარული არს''. ,,ვეფხისტყაოსანშიც'' ცენტრალური ადგილი უჭირავს სიყვარულის პერსონიფიკაციას, ტარიელს და პოემასაც ხომ მისი სახელი ჰქვია.

,,ვეფხისტყაოსნის'' მთავარ გმირს – ტარიელს ერთდროულად სხვადასხვა სიმბოლური დატვირთვა აქვს. ერთ შემთხვევაში იგი საქართველოს და მართლმადიდებლური ეკლესიის სიმბოლოა, რომელიც ლომვეფხვზე, ანუ ისლამზე იმარჯვებს. პოემაში რამდენიმეჯერ გვხვდება სიტყვა ,,სამყარო'' და მასთან დაკავშირებული ,,სამყაროს მზე'', ,,ერთი მზე'', ,,ზენა მზე''. ეს გამონათქვამები ყოველთვის ტარიელთან ან ნესტანთან მიმართებაში არის ნახმარი. პირველივე ხსენება ტარიელისა დაკავშირებულია სამყაროსთან:

,,უცხოსა და საკვირველსა ყმასა რასმე გარდვეკიდე,

მისმან შუქმან განანათლა სამყარო და ხმელთა კიდე''.

აქ მინიშნებულია, რომ ტარიელი არის მსგავსი იმ მზისა, რომელიც ანათებს ზეცას, ესე იგი ღმერთისა. ასევე ღმერთთანაა შედარებული ტარიელი შემდეგ სტროფში:

,,ტარიელ მოტკბა ღმრთისავე მსგავსად იგ წარმართულია''.

საგულისხმოა ფრიდონის სიტყვები, რომლითაც იგი ტარიელს მიმართავს: ,,შენთვის ასრე მომსურდების წყაროსათვის ვით ირემსა''. ეს მხატვრული ხერხი გამეორებაა ფსალმუნის შემდეგი მუხლისა: ,,ვითარცა სახედ სურინ ირემსა წყაროთა მიმართ წყლისათა, ეგრე სურინ სულსა ჩემსა შენდამი, ღმერთო''. ბიბლიაში ირემი ალეგორიულად ღვთის მაძიებელი სულია, წყარო კი – ღმერთი.

ქართული ეროვნული ცნობიერება ზედმიწევნით შეესაბამებოდა ქრისტეს ქვეყნიური მებრძოლი ეკლესიის სულს.

,,ვეფხისტყაოსნის'' გმირები თავისი მიზნის მისაღწევად განუწყვეტლივ იბრძვიან. ისინი ებრძვიან ბოროტების ბნელ საუფლოს. ტარიელი ებრძვის ხატაეთს.

ტარიელის ლაშქრობა ხატაეთში უნდა გავიგოთ არა როგორც პოლიტიკური დაპყრობითი ომი, არამედ, როგორც ღვთაებრივი მზიური ძალების ბრძოლა ბნელეთის დასამორჩილებლად.

ნესტანის დაკარგვასთან ერთად ტარიელი ჰკარგავს სულიერ სამშობლოს – ინდოეთს და მკვიდრდება ,,უგემურ'', ,,მქის'' ქვეყანაში და ეძებს სატრფოს (ღმერთს). ტარიელი გაეცალა რა ნეგატიურ ძალებს, დამკვიდრდა კლდეებში ადამიანთაგან მოშორებით, მხეცთა შორის. მაგრამ განდეგილური ყოფა, ასკეტიზმი, იწვევს ცხოვრებისაგან უკიდურესი მოწყვეტის საფრთხეს, სოფლისაგან გაუცხოებას. სწორედ ამ საფრთხეზე მიუთითებს ავთანდილი ტარიელს, როდესაც აფრთხილებს:

,,ბრძენი ხარ და გამორჩევა არა იცი ბრძენთა თქმულებ,

მინდორს სტირ და მხეცთა ახლავ, რას წადილსა აისრულებ?

ვისთვის ჰკვდები, ვერ მიჰხვდები, თუ სოფელსა მოიძულებ.

თავსა მრთელსა რად შეიკრავ? წყლულსა ახლად რად იწყლულებ?''

უკიდურესი განდგომა, სოფლის მოძულება, თვით იმ უზენაეს მიზანსაც აშორებს ადამიანს, რომლისკენაც იგი მიილტვის (ე.ი. ღმერთს). უზენაეს ღვთაებასთან ზიარება შესაძლებელია არა ამქვეყნიური ცხოვრების უარყოფით, არამედ მისი განღმრთობით ფილოსოფოსთა იდეების პრაქტიკული აღსრულებით.

რუსთაველის პოეტურ მეტყველებაში მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს უზენაესის (ღვთაების) გამოხატვის თემას: ,,ქრისტიანულ'' (საღვთო) წიგნებში ღმერთის სახელი ყოველმხრივ არის განხილული.

პოემაში მრავალფეროვანი ვარიაციებით გვხვდება სინათლის – ნათლის სახება, რომელიც ღვთაების ბრწყინვალების გამოსახატავად სჭირდება ავტორს. მზე ღვთის ხატია, რომელთანაც მიახლოება ისევე არ იქნება, როგორც ღვთაებასთან. მას ისეთივე ლოცვით მიმართავენ, როგორც ღვთაებას.

,,აჰა, მზეო, გეაჯები შენ, უმძლესთა მძლეთა მძლესა

ვინ მდაბალთა გაამაღლებ, მეფობასა მისცემ სვესა

მე ნუ გამყრი საყვარელსა, ნუ შემიცვლი ღამედ დღესა''.

პოეტს ღვთაებასთან მიმართებაში ეპითეტი ,,მზიანი ღამე'' მოჰყავს. აღნიშნული ადგილი განმარტა თეიმურაზ ბაგრატიონმა: ,,იტყვის, ჰე მზეო, ვინ ხატად გთქვის მზიანისა ღამისა'' – ღმერთი არის მზე დაუბადებელი და უნივთო, ნათელი, ხატი და სახე არს მზიანისა ღამისად, ესე იგი განმანათლებელი არს ღამისა, ე.ი. ღამე უმეცრებას ნიშნავს და მზე ნათელსა ცნობისა ღმრთისასა. ღამე მიუწთომელობა არს ღმრთისა და მზიანი ღამე ის არის, რაოდენ შესაძლებელ არს კაცისა გონებისაგან ვიცნობდეთ და აღვიარებდეთ ღმერთსა, როგორათაც იოანე მოციქული, ღმრთის მეტყველი და მახარებელი, იტყვის სახარების პირველ თავში – ნათელი ბნელთა შინა სჩანს, ესე იგი გონება კაცისა თუმცა ღმერთს ვერ მისწვდება ბუნებითა და არსებით, რომ ესრეთ იცნას, როგორათაც სხვა ადვილად საცნობი საგნები...''

,,იტყვის: ,,ჰე, მზეო, ვინ ხატად გთქვეს მზიანისა ღამისად,

ერთ-არსებისა ერთისა, მის უჟამოსა ჟამისად''.

რუსთაველის ,,მზიანი ღამე'' ადამიანური ცოდნისა და არცოდნის ერთობლიობაა ღვთაების შესახებ.

,,ვეფხისტყაოსანში'' უხვად არის პარალელები სამოთხის ღვთიური ნეტარებით აღსავსე ყოფასა და უწინდელი გრძნობის, საწუთროს დუხჭირ ყოფას შორის, რომელიც წილად ხვდა კაცობრიობას ცოდვით დაცემის შემდეგ. სოფლის სამდურავი, ბოროტების ამ საუფლოსადმი შეუგუებლობა, ლაიტმოტივად გასდევს პოემას. იგი გამოწვეულია სამოთხის ღვთიური ყოფისაგან მოწყვეტის შეგნებით, რასაც პოეტი ტრაგიკულად განიცდის:

,,ვა, საწუთროო, სიცრუით თავი სატანას ადარე!

შენი ვერავინ ვერა სცნას, შენი სიმუხთლე სადა-რე;

პირი მზისაებრ საჩინო სად უჩინო ჰყავ, სად არე?

მით ვხედავ ბოლოდ სოფელსა, ოხრად სჩანს ყოვლი სად არე!''

,,მზისებრ საჩინო პირი'' ღვთის პირია, რომელიც პოემაში დაკარგული ნესტან-დარეჯანითაა სიმბოლიზებული:

,,ვა, სოფელო, რაშიგან ხარ, რას გვაბრუნებ, რა ზნე გჭირსა!

ყოვლი შენი მინდობილი ნიადაგმცა ჩემებრ ტირსა!

სად წაიყვან სადაურსა, სად აღუფხვრი სადათ ძირსა?!

მაგრამ ღმერთი არ გასწირავს კაცსა შენგან განაწირსა''.

აღნიშნულ სტროფში ასახული ცრუ და მუხთალი სოფელი არ შეესაბამება კეთილი ღმერთის მიერ შექმნილ ქვეყანას. ღმერთმა ხომ რაც შექმნა, ყველაფერი სიყვარულით შექმნა, მაგრამ სცოდა ადამიანმა, ,,ამაოებასა დაემორჩილა დაბადებული''. ,,იწრო შეიქმნა ბჭე და გასაჭირ გზა, რომელი მიიყვანს ცხოვრებასა''.

ამ ქვეყნად არსი მხოლოდ სიკეთეს აქვს, რადგან ის იბადება მარადიული ღვთისაგან. ის არის თავად ღვთაება. ბოროტება ღმერთს არ შეუქმნია ,,და ბოროტსა არ დაბადებს'', ამიტომ მას არსი არა აქვს. სიკეთე მარადიულია, ხოლო ბოროტება დროში შეზღუდულია. სიკეთე ყოველთვის დაამარცხებს მცირე ხნით აღზევებულ ბოროტებას – ეს გარდაუვალია.

სიკეთის გარდაუვალი გამარჯვების რწმენა პირდაპირ გამომდინარეობს ქრისტიანული სარწმუნოებიდან, სიკეთის გამარჯვება ბოროტებაზე ღვთაებრივი ნებითა და ბედისწერითაც გარდაუვალია. ყოველივე, რაც კი ხდება, უფლის ნებით ხდება.

,,ვეფხისტყაოსანი'' ქართული ეთიკისა და ესთეტიკის ქვაკუთხედია. ეს წიგნი ქართველი ერის ბედისწერაა.

ზვიად გამსახურდიას ,,ვეფხისტყაოსნის სახისმეტყველების'' მიხედვით მასალა მოამზადა

ქ. ფალავანდიშვილმა

დღესასწაული საუფლო კვართისა და ღვთივბრწყინვალე და მირონმდინარე სვეტისა; მოციქულთასწორნი: მეფე მირიანი და დედოფალი ნანა

^MiStEr^ — Mon, 06 Oct 2014 18:16:57 GMT

სვეტიცხოვლის საპატრიარქო ტაძარი
საუფლო კვართის დაფლვის ადგილი

იმ წელს, როცა ქართლის სამეფო ტახტზე ადრეკი ავიდა, მცხეთაში ხმა გავარდა, იერუსალიმი სპარსელებმა დაიპყრესო. გლოვამ და წუხილმა მოიცვა ქართველი ჰურიანი, მაგრამ გამოხდა მცირე ხანი და ყველანი დამშვიდდნენ – შეიტყვეს, რომ „სპარსნი დასაპყრობად კი არ მოსულან იერუსალიმსა, არამედ საჭურველის ნაცვლად მოჰქონდათ სამეუფო ოქრო, მაკურნებელი მური და სურნელოვანი გუნდრუკი და ეძიებდნენ დავითის ტომის ყრმას. იპოვეს კიდეც მწირი ერთი, მწირი დედაკაცისაგან შობილი უდროო დროს და უადგილო ადგილას. იმ ყრმას სცეს თაყვანი და შესწირეს ძღვენი“.

გავიდა ოცდაათი წელი. ანა მღვდელთმთავარმა მოციქული გამოაგზავნა მცხეთელ ურიებთან: „რომლისათჳს იგი მოვიდეს მოგუნი და შესწირეს ძღვენი, აღზრდილ არს იგი და იტყჳს თავსა თჳსსა ძედ ღმერთისა და სხუასა რასმე ახალსა სჯულსა გჳქადაგებს და აწ წარმოგჳვლენია მოციქულნი ყოველთა თანა ჰურიათა, რათა მოვიდნენ მეცნიერნი სჯულისანი. მოვედით უკვე ყოველნივე მოსეს სჯულისა თანამდებნი და განვაბჭოთ მას ზედა“.

ელიოზ მცხეთელის მიერ კვართის გამოსყიდვა

ქართლიდან სინედრიონის ბჭობაზე წავიდნენ ელიოზ მცხეთელი და ლონგინოზ კარსნელი. ელიოზის დედა მღვდელთა ტომიდან იყო. წასვლის წინ მან შვილს სთხოვა, წილი არ დაედო მესიის სისხლის დათხევაში, „რამეთუ ის არის სიტყვა წინასწარმეტყველთა და იგავი ბრძენთაგან თქმული“.

როცა მაცხოვარი გოლგოთაზე ჯვარს აცვეს, ელიოზის დედამ მცხეთაში გაიგონა ჩაქუჩის ხმა, „საშინელითა კრჩხილებითა“ დაიძახა: „მშვიდობით, მეუფებაო ჰურიათაო, რამეთუ მოჰკალთ თავისა მაცხოვარი და მჴსნელი და იქმნენით ამიერითგან მტერ შემოქმედისა“! – და მყის აღესრულა.

როცა უფლის კვართზე წილი ჰყარეს ჰურიათა, ღვთის განგებულებით იგი მცხეთელებს შეხვდა. ელიოზმა და ლონგინოზმა კვართი ქართლში წამოასვენეს. მცხეთას მოსულ ელიოზს წინ შემოეგება „დაჲ თჳსი“, სიდონია. მან გულში ჩაიკრა კვართი მაცხოვრისა ჩვენისა, ტირილით და გოდებით მოისმინა ძმისაგან ჯვარცმის ამბავი და სული განუტევა. ეს სასწაული სწრაფად გახმაურდა მთელს ქართლში. ადერკი მეფემ მოისურვა თავად შეემოსა კვართი, მაგრამ იგი სიდონიას გაცივებულ მკლავებს ვერავინ მოაშორა, ელიოზმა თავისი და წმიდა კვართთან ერთად დამარხა. სიდონიას საფლავზე კვიპაროსის ხე ამოვიდა.

წმიდა სიდონია

სულთმოფენობის შემდგომ მოციქულებმა წილი ჰყარეს. ყოვლადწმიდა ღვთისმშობელს ქართლის მოქცევა ხვდა წილად, მაგრამ მას მაცხოვარი გამოეცხადა და უბრძანა: „ჰოი, დედაო ჩემო, არა უგულებელვყო ერი იგი საზეპურო უფროს ყოველთა ნათესავთა, მეოხებით შენითა მათთჳს. ხოლო შენ წარავლინე პირველწოდებული ანდრია ნაწილსა მას შენსა ხვედრებულსა და თანა წარატანე ხატი შენი, ვითარცა პირსა შენსა დადებითა გამოისახოს და შენ წილ ხატი იგი შენი მკჳდრობდეს მცუელად მათდა უკუნისამდე ჟამთა“. ღვთის განგებულებით და ღვთისმშობლის კურთხევით საქართველოში საქადაგებლად წამოვიდა წმიდა ანდრია პირველწოდებული (ხს. 30 ნოემბერს).

წმიდა ანდრიამ იქადაგა დიდაჭარაში, ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის სასწაულთმოქმედი ხატის მადლით მოაქცია წარმართები, დაადგინა მღვდლები და დიაკვნები, აღაშენა ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია. შემდგომ გადმოიარა მთა, რომელსაც რკინის ჯვარი ეწოდებოდა, განვლო ოძრხის ხევი, მოაღწია სამცხის საზღვარს და დაივანა სოფელში, რომელსაც ზადენ-გორა ერქვა. აქ ლოცვის მადლითა და ძალით შემუსრა კერპები. აწყურში მთავრობდა ქვრივი ქალი სამძივრის გვარისა, რომელსაც ერთადერთი ვაჟი გარდაცვლოდა. წმიდა ანდრია მოციქულმა, ჯვრის ნებითა და ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ხატის მადლით, მიცვალებული აღადგინა მკვდრეთით. სამძივარმა ძით და ყოველი სახლეულითურთ ნათელ-იღო. წმიდა მოციქულმა მესხეთში დაადგინა ეპისკოპოსი, მღვდლები, დიაკვნები, ამის შემდეგ იქადაგა კლარჯეთში, არტანუჯში, სომხეთში და იერუსალიმში დაბრუნდა პასექის აღსასრულებლად.

ადერკი მეფემ ნათელღებული ქართველები და მეგრელები კვლავ წარმართობაზე მოაქცია და შერისხა კლარჯეთის ერისთავი, რომელმაც მშვიდობით განუტევა წმიდა ანდრია. მოციქული კვლავ დაბრუნდა ქართლში. ამჟამად მას მატათა და სვიმონ კანანელი ახლდა თან. წმიდა მატათამ (ხს. 9 აგვისტოს) საქადაგებლად სვანეთს მიაშურა, წმიდა ანდრია და წმიდა სვიმეონი (ხს. 30 ივნისს) ოსეთს წავიდნენ და მრავალი მოაქციეს, შემდგომ კი აფხაზეთს მიმართეს. წმიდა სვიმეონ კანანელი დარჩა ცხუმში, ხოლო წმიდა ანდრია ჯიქეთს წავიდა. ჯიქებმა არ შეიწყნარეს მოციქულის ქადაგება და მისი მოკვდინება ეწადათ, მაგრამ ღვთის მადლით გადარჩა.

გავიდა ჟამი. ურჯულოთა ზედამდგომელობით და წარმართთა შიშით ქართველებმა დაივიწყეს შემოქმედი თვისი და ჯვარცმული მაცხოვარი.

მოციქულთა სწორნი
მეფე მირიანი და დედოფალი ნანა

წმიდა გიორგი კაბადუკიელის (ხს. 23 აპრილს და 10 ნოემბერს) წამების ჟამს კაბადუკიაში ცხოვრობდა მართლმორწმუნე ცოლ-ქმარი ზაბულონ და სოსანა (ხს. 20 მაისს). მათ ჰყავდათ ასული ნინო (ხს. 14 იანვარს და 19 მაისს). სოსანა იერუსალიმის პატრიარქის, იუბენალის და იყო. ცოლ-ქმარმა გადაწყვიტა თავი უფლისათვის შეეწირათ, თავიანთი ქონება ღარიბებს დაურიგეს, მცირეწლოვანი ასული ძიძას ჩააბარეს აღსაზრდელად, თვითონ კი განდეგილ ცხოვრებას შეუდგნენ. ნინოს აღმზრდელი მოუთხრობდა უფლის ვნებების, ჯვარცმის, დაფლვის, აღდგომის, აგრეთვე მისი ტილოსა და სუდარის შესახებ. როცა მან შეიტყო, რომ უფლის უკერველი კვართი დაფლული იყო წარმართთა ქალაქში, გადაწყვიტა ქართველები ქრისტეს სჯულზე მოექცია. იგი დაუმეგობრდა მეფის ასულ რიფსიმეს და მის გამზრდელს, გაიანეს (ხს. 30 სექტემბერს), რომლებიც ორმოცდაათ ქალწულთან ერთად ილტვოდნენ უსჯულო მეფის, დიოკლეტაინესგან და მათთან ერთად ჩავიდა სომხეთში. სომხეთის მეფის, თრდატის მიერ წმიდა ქალწულმოწამეთა მოწყვეტის შემდეგ, სიკვდილს სასწაულებრივად გადარჩენილი ნინო ჯავახეთის მთებით ქართლში გადავიდა.

ამ დროს ქართლში მეფობდა მირიანი. მას ცოლად ჰყავდა პონტოელი მთავარსარდლის ასული ნანა. მირიანი სარწმუნოებრივი შემწყნარებლობით გამოირჩეოდა: თაყვანს სცემდა ცეცხლსა და ქართულ კერპებს, ბერძნებთან ხანგრძლივი ურთიერთობის გამო ქრისტიანული მოძღვრების შესახებაც ჰქონდა გაგებული, მის ყურამდე მისული იყო წმიდა კონსტანტინე დიდის (ხს. 21 მაისს) მიერ მტრის სასწაულებრივი ძლევის ამბავი.

მოხედვა უფლისა და ხსნა ერისა ჩვენისა
კერპთაგან ეშმაკთა

ქართლში მოსული ნინო უბრნისში ჩავიდა და ურიათუბანში დასახლდა. ოციოდე დღის შემდეგ მთელი ქართლი დაიძრა წარმართული ღვთაების, არმაზის დღესასწაულზე. დღესასწაულს მთელი სამეფო კარი ესწრებოდა. წმიდა ნინომ ლოცვა აღავლინა ღვთის წინაშე და არმაზის, გაცის და გაიამის კერპები სასწაულებრივ დაიმსხვრა. ნინო მცხეთაში დასახლდა. ის ყველას ეკითხებოდა კვართის ამბავს, მაგრამ მისი ადგილსამყოფელი არავის ახსოვდა. ამ ძიებაში ნინომ გაიცნო მცხეთელ ჰურიათა მღვდელმოძღვარი აბიათარი, ელიოზის შთამომავალი, მისი ასული სიდონია და კიდევ ექვსი დედა. წმიდა ნინომ ისინი ქრისტეს სჯულზე მოაქცია, მაგრამ, რადგან მღვდელი არ იყო, ნათლისღების საიდუმლო არ ჩაუტარებიათ.

წმიდა ნინომ უფლისგან კურნების ნიჭი მიიღო. ის ჯვარცმული მაცხოვრის სახელითა და ვაზის ჯვრით მადლით კურნავდა დავრდომილებს.

ნანა დედოფალი სასტიკად ეწინააღმდეგებოდა ნინოს ქადაგებას, გმობდა ახალ მოძღვრებას და მის მქადაგებელს. მირიან მეფეს კი „აქუნდა სურვილი ქრისტეს სჯულისა და არა დააბრკოლებდა ქადაგებად ნინოს და მოწაფეთა მისთა“. ერთხელ მან ებრაელთა დევნისაგან ფარულად დაიხსნა აბიათარ მღვდელი, ასული მისი სიდონია და სხვა ქრისტიანები.

გავიდა ხანი. ერთხელ ნანა დედოფალი დასნეულდა და წმიდა ნინოს ლოცვამ იგი უეჭველი სიკვდილისაგან იხსნა. დედოფლის განკურნების შემდეგ მირიან მეფე ქრისტეს სჯულით დაინტერესდა და ურიაყოფილ აბიათარს ხშირად ეკითხებოდა ძველი და ახალი აღთქმის წიგნებზე. აბიათარმა მას ნებროთის წიგნი წააკითხა. მეფეს ქრისტეს სჯულზე მოქცევის სურვილი გაუჩნდა.

ნათლისღება წმიდისა მეფისა მირიანისა და
დედოფლისა ნანასი და რევისა

ერთ დღეს მირიანი სანადიროდ წავიდა თხოთის მთაზე. მოუხდა უჩინო მტერი, გულში კვლავ ჩაუდო კერპთა და ცეცხლის სიყვარული და მახვილით მოწყვეტა ქრისტიანეთა. მან გადაწყვიტა მცხეთაში დაბრუნებისთანავე ქრისტიანთა განდევნა და ნინოს მოკვდინება. მთაზე ასულ მეფეს მზე დაუბნელდა, უკუნი ღამე ჩამოწვა. შეშინებულმა მირიანმა კერპებს შესთხოვა დახმარება, მაგრამ ისინი უგრძნობი იყვნენ მლოცველის მიმართ. მაშინ მეფემ ჯვარცმულ ღმერთს შეავედრა თავი და მოხდა სასწაული: განათდა, მზე გამობრწყინდა. მირიანმა განიპყრნა ხელნი აღმოსავლისაკენ და თქვა: „შენ ხარ ღმერთი ყოველთა ზედა ღმერთთა, უფალი ყოველთა ზედა უფლებათა, ღმერთი, რომელსა ნინო იტყვის“. მცხეთაში დაბრუნებული მეფე ნინოსთან მივიდა, მისი რჩევით მეორე დღესვე მოციქულნი წარავლინა საბერძნეთს კონსტანტინე მეფესთან და სთხოვა, მღვდლები გამოეგზავნა ნათლისღებისთვის.

სანამ კონსტანტინეპოლით გამოგზავნილი მღვდლები ჩამოვიდნენ, მირიან მეფემ ეკლესიის აშენება გადაწყვიტა სამეფო ბაღში. ხუროებმა ნაძვის ხისგან შვიდი სვეტი დაამზადეს. ექვსი აღმართეს, ხოლო მეშვიდე, ყველაზე დიდი, ადგილიდან ვერ დაძრეს. წმიდა ნინო მოწაფეებთან ერთად ლოცვად დადგა. გამთენიისას ზეცით გარდამოხდა ნათლით შემოსილი, „ყოვლად ცეცხლითა მობლარდნილი“ ჭაბუკი, ხელი მოჰკიდა სვეტს და აღამაღლა. სვეტი ღვთივ გაბრწყინდა და თორმეტი წყრთის სიმაღლეზე გაჩერდა ჰაერში. მთელი მცხეთა დაიძრა ნათლის სვეტის თაყვანისცემად, მის მიახლოებაზე ავადმყოფები იკურნებოდნენ, ბრმებს თვალები ეხილებოდათ, დავრდომილები აღსდგებოდნენ.

ამაღლება სვეტისა ცხოველისა

ამასობაში კონსტანტინეპოლიდან დაბრუნდნენ მოციქულები. მათ ჩამოჰყვნენ: იოანე ეპისკოპოსი, მღვდლები და დიაკვნები. წმიდა კონსტანტინე დიდმა ქრისტეს სჯულს შემდგარ მეფეს და ერს გამოუგზავნა ჯვარი და ხატი მაცხოვრისა, ცხოველსმყოფელი ჯვრის ნაწილი – კვარცხლბეკი და სამსჭვალი უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესი. მტკვრისა და არაგვის შესართავთან ნათელ იღო მეფემ, დედოფალმა, სამეფო კარმა და სრულიად ქართლმა. საზეიმო ნათლისღების შემდეგ იოანე ეპისკოპოსი და მისი თანმხლებნი ერუშეთს წავიდნენ, აღაშენეს ეკლესია და დატოვეს სასჭვალნი უფლისა, შემდგომ მანგლისს დაიწყეს ეკლესიის შენება და აქ ძელიცხოველის ნაწილი დაასვენეს.

მირიან მეფე შეწუხდა. მას სურდა სატახტო ქალაქშიც ყოფილიყო დასვენებული სიწმინდეები. წმიდა ნინომ მეფეს უთხრა, რომ მცხეთაში დიდი სიწმიდე უფლის კვართი ინახებოდა. მეფემ აბიათარ მღვდელი დაიბარა, კვართის ამბავი გამოჰკითხა და სიხარულით აღივსო.

მცხეთაში ერთი კლდის თავზე მშვენიერი, სურნელოვანი, სასწაულთმოქმედი ხე იდგა. მისი ფოთლით ისარნაკრავი მომაკვდავი ნადირი იკურნებოდა. როდესაც იოანე ეპისკოპოსს ეუწყა ეს ამბავი, ბრძანა: „ჭეშმარიტად ღვთისა მიერ აღმოცენებულ არს ხე იგი და დამარხულ ჟამისა მისთვის და აწღა მოეფინა მადლი ღვთისა ქართლსა და მის ხისგან ჯერ არს შექმნა ჯვარი პატიოსანი, რომელსა თაყვანის სცეს ყოველმან სიმრავლემან ქართლისამან“.

მირიან მეფის ძემ, რევიმ, ეპისკოპოსის ლოცვა-კურთხევით და ერის თანხლებით, მოჭრა ხე, რტოებითურთ წამოასვენა და ეკლესიის სამხრეთით აღმართა. ხეს ოცდაჩვიდმეტი დღის განმავლობაში არც ფერი შეუცვლია, არც ფოთლები დასცვენია. შემდგომ ამ ხისგან სამი ჯვარი გააკეთეს.

აღმართება პატიოსნისა ჯვარისა

ამის შემდეგ მრავალი დღის განმავლობაში ხალხი ერთსა და იმავე ჩვენებას ხედავდა: ღამით ეკლესიას ვარსკვლავებით გარშემორტყმული ცეცხლოვანი ჯვარი ადგებოდა თავს, განთიადის ორი ვარსკვლავი გამოეყოფოდა სხვებს, ერთი აღმოსავლეთისკენ მიდიოდა, მეორე კი – დასავლეთისაკენ, თავად ცეცხლოვანი ჯვარი კი არაგვს გაღმა, კლდოვანი ბორცვის თავზე ჩერდებოდა და იქიდან უჩინარდებოდა ზეცაში. ამ სასწაულის გამო წმიდა ნინოს რჩევით მეფემ ერთი ჯვარი დასავლეთით თხოთის მთაზე აღამართინა, მეორე – ქალაქ უჯარმაში, მესამე ჯვრისთვის კი ადგილი ვერ შეარჩიეს.

მირიან მეფემ ლოცვით შესთხოვა უფალს, მიენიშნებინა ადგილი, სადაც ჯვარი უნდა აღმართულიყო. ღმერთმა ისმინა კეთილმორწმუნე მეფის ვედრება და ანგელოზის პირით აუწყა, რომ ჯვარი აღემართა არაგვის გაღმა კლდოვან ბორცვზე.

როცა მცხეთაში ეს პატიოსანი ჯვარი აღიმართა, მაშინვე ყველა კერპი დაიმსხვრა ქართლში.

სიკვდილის წინ მეფემ აკურთხა ძე თვისი ბაქარი, ანდერძად დაუტოვა წმიდა სამების ერთგულება, ბრძოლა კერპების წინააღმდეგ და ღვთივ მიისვენა. წმიდა კეთილმსახური მეფე საკუთარი სურვილისამებრ დაკრძალეს ზემო ეკლესიაში (სამთავროს დედათა მონასტრის ეკლესია). მან არ ისურვა დასაფლავება ქვემო ეკლესიაში (სვეტიცხოველი), რომელსაც „წმიდათა წმიდაჲ“ ერქვა, იმ მოკრძალებისა და რიდის გამო, რომელიც დიდებული ნათლის სვეტის წინაშე ჰქონდა. ორი წლის შემდეგ გარდაიცვალა ნანა დედოფალიც და დაიკრძალა იქვე, მირიან მეფესთან.

წმიდანთა ცხოვრება, ტომი IV, თბილისი, 2001 წ.

- See more at: http://www.orthodoxy.ge/tveni/oqtomberi/01-svetitskhovloba.htm#sthash.C7e0ICnQ.dpuf

მეგობრობა ვეფხისტყაოსანში

^MiStEr^ — Sat, 04 Oct 2014 08:29:34 GMT

ქართველი გენიოსის შოთა რუსთაველის პოემაში ბევრი სიბრძნეა ჩაქსოვილი შოთამ თავის პოემაში აგვიღწერა ცხოვრებისეული მოვლენები მათ შორის კი მეგობრობა. პოემაში ბევრჯერაა საუბარი იმაზე თუ რაოდენ მნიშვნელოვანია მეგობრობა თუ არა მეგობრობა ავთანდილი არ დააპიტებდა გაჭირვებაში მყოფი ტარიელის დახმარება ძლევამოსილ როსტევანს არ სურდა სამეფოში დაბრუნებული სპასპეტი კვლავ უცხო მხარეში გაეშვა რადგან მეფეს თავისი ქვეყნის დასაცავად ჭკვიანი და ძლევამოსილი მეომრები ჭირდებოდა. ავთანდილი დაღონდა ძლიერ უნდოდა გაჭირვებაში მყოფ მეგობარს დახმარებოდა და მეფეს ანდერძი (აქ:გამოსამშვიდობელი წერილი) დაუტოვა სადაც თქვა "ვერ გავსწირავ შეუყრელად ჩემდა ცეცლის მომდებრისად" იგი ვერ უყურებდა თუ როგორ იტანჯებოდა მისი ძმადნაფიცი და მტკიცედ ქონდა გადაწყვეტილი მას დახმარებოდა. იგი როსტევანს უმტკიცებს რომ მეგობრობა უმთავრესია და ვერც ერთი ჯაცი ვერ გასწირავს მეგობარს ამიტომ იგი იძულებულია წავიდეს და დაეხმაროს მსს

თხოვნა შესრულებულია!

თხოვნის ავტორი:anna lakeri

თორნიკე ერისთავი - დავით კურაპალატის სახელგანთქმული სარდალი

^MiStEr^ — Sat, 04 Oct 2014 08:10:06 GMT

თორნიკე ერისთავი, ტაოელი დიდებულის ჩორდვანელის ძე, ბერად აღკვეცის შემდეგ იოანე-თორნიკედ წოდებული, X საუკუნის II ნახევარში ცნობილი ქართველი სახელმწიფო და სასულიერო მოღვაწე იყო. ერთხანს იოანე თორნიკე ათონის მთაზე, განთქმულ ათანასე დიდის ლავრაში იყო ბერად შემდგარი. X საუკუნის 60-იან წლებში ათანასეს ლავრაში მოვიდნენ ქართველები _ იოანე (იოანე ათონელი) ბერი, მისი ძე ეფთვიმე (ეფთვიმე ათონელი) და თორნიკე ერისთავი, რომლებიც ერთ წელიწადზე მეტ ხანს დარჩნენ ლავრაში, შემდეგ კი მათ სხვა ქართველებთან ერთად ათონის ივერთა მონასტერი ააშენეს. იოანე თორნიკე საქართველოს ისტორიაში ცნობილია აგრეთვე, როგორც დავით კურაპალატის სახელგანთქმული სარდალი, რომლის დახმარებითაც X საუკუნის 70-იან წლებში (976-979 წწ.) ჩააქრეს საიმპერატორო ტახტის წინააღმდეგ ამბოხებული ძლევამოსილი ბიზანტიელი სარდლის, ბარდა სკლიაროსის აჯანყება. დავით კურაპალატმა თორნიკე ერისთავის სარდლობით ბიზანტიაში გაგზავნა 12 ათასი ქართველი მეომარი, რომლებმაც სასტიკად დაამარცხეს ბარდა სკლიაროსი და ხელთ იგდეს დიდძალი ნადავლი. ბიზანტიის საიმპერატორო კარმა დაპირებისამებრ აღნიშნული ტერიტორია დავითს გადასცა. სამხედრო ნადავლიდან მიღებული წილი იოანე-თორნიკემ ათანასეს ლავრასა და ბერძენთა სხვა მონასტრებს შესწირა, უდიდესი ნაწილი კი ათონის ივერთა მონასტრის აგებას მოახმარა.980 წელს ბიზანტიის კეისარმა იოანე-თორნიკეს სვინგელოზის (პატრიარქის თანაშემწე ბერი) წოდება უბოძა. ბიზანტიის საიმპერატორო კარმა, ფაქტობრივად, ქართველთა ლაშქრის მეშვეობით სძლია ბარდა სკლიაროსს. ქართველი მეომრების წყალობით შეინარჩუნა ტახტი (იმჟამად მცირეწლოვანმა) იმპერატორმა ბასილი II-მ, ბიზანტიის იმპერიაც გადაურჩა მორიგ სამხედრო გადატრიალებას. ამ გამარჯვებით სარგებლობა ნახა დავით დიდმა კურაპალატმაც. მან მნიშვნელოვნად გააფართოვა თავისი გავლენა აღმოსავლეთში. თორნიკე ერისთავი კი ამიერიდან უფრო დიდი ავტორიტეტით სარგებლობდა ბიზანტიის საეკლესიო და პოლიტიკურ წრეებში. იოანე-თორნიკე, გარდა სამხედრო-დიპლომატიური მოღვაწეობისა, საქართველოს ისტორიაში ცნობილია, როგორც ქართული კულტურის დიდი მოამაგე. უდიდესია მისი ღვაწლი ათონის ივერთა მონასტრის დაარსებისა და იმთავითვე მისი კულტურული პროფილის განსაზღვრის საქმეში. ჯერ კიდევ ათონზე გამგზავრებამდე, თორნიკე ერისთავის შეკვეთით გადაუწერიათ ოშკის ტაძარში ე.წ. ოშკის ბიბლია (978 წ.) და კირილე ალექსანდრიელის თხზულების “განძის” 981 წლის ნუსხა. თორნიკე ერისთავის მოღვაწეობა ქართულ ლიტერატურაშიც აისახა. დიდმა აკაკიმ მას შესანიშნავი პოემა „თორნიკე ერისთავი“ მიუძღვნა.

{ვაჟა-ფშაველა}:ჩემი ვედრება პერეფრაზი

^MiStEr^ — Sat, 04 Oct 2014 08:06:45 GMT

ლექსის ლირიკული გმირის პირველი და უმთავრესი სათხოვარი უფლისადმი სიყვარულია, რომ ღმერთმა ფხიზლად და შეუდრეკლად ამყოფოს, რათა შეძლოს დაჩაგრულების დაცვა. პოეტს სურს იყოს მორჩილი ხალხისა და ქვეყნის წინასე და ლექსების წერა არ მოუშალოს ღმერთმა. წეროს მხოლოდ ხალხის საკეთილდღეოდ და მომავლის დასაგმობი არ გახდეს მისი შემოქმედება .ბოროტების სიკეთით დამარცხება სწადია და ამ ქვეყნად ყოფნა სურს, ისე, რომ მის გონებას ფიქრი სტანჯავდეს, გულს ცეცხლი ედებოდეს და იღლებოდეს ხალხის სიყვარულისთვის. პოეტი მხოლოდ მაშინ თვლის თავს ბედნიერად , როცა შემოქმედებითად დატვირთულია, მისი გონება იღლება მსჯელობით, მხოლოდ ამ დროს გრძნობს ის თავისუფლად , ლაღ ადამიანად თავს. სიკვდილის ბოლო წუთამდე პოეტი ღმერთს შეწევნას სთხოვს, რომ შეაძლებინოს ხალხისათვის , ქვეყნისტვის სამსახური. მას ესმის რომ ამ ქვეყნად ღმერთმა ყველას თავისი ადგილი არგუნა და ყველას თავისი სატარებელი უღელი დაადგა. ეს უღელი ვაჟასტვის ლექსების წერით მიღებული სიამოვნება და დიდი ვალდებულებაა ერის წინაშე

დილის ლოცვანი

^MiStEr^ — Sat, 04 Oct 2014 08:00:14 GMT

დასაწყისი ლოცვები

ლოცვითა წმიდათა მამათა ჩვენთათა, უფალო, იესუ ქრისტე, ღმერთო ჩვენო, შეგვიწყალენ ჩვენ.

დიდება შენდა, ღმერთო ჩვენო, დიდება შენდა.

მეუფეო ზეცათაო, ნუგეშინისმცემელო, სულო ჭეშმარიტებისაო, რომელი ყოველგან ხარ და ყოველსავე აღავსებ მადლითა შენითა, საუნჯეო კეთილთაო, მომნიჭებელო ცხოვრებისაო, მოვედ და დაემკვიდრე ჩვენს შორის და წმიდა მყვენ ჩვენ ყოვლისაგან ბიწისა და აცხოვნენ, სახიერო, სულნი ჩვენნი.*

წმიდაო ღმერთო, წმიდაო ძლიერო, წმიდაო უკვდავო, შეგვიწყალენ ჩვენ (3-გზის).

დიდება მამასა და ძესა და წმიდასა სულსა, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.

ყოვლადწმიდაო სამებაო, შეგვიწყალენ ჩვენ, უფალო, გვიხსენ და გვილხინე ცოდვათა ჩვენთაგან,მეუფეო, შეგვინდევ უსჯულოებანი ჩვენნი, წმიდაო, მოიხილე და განჰკურნენ უძლურებანი ჩვენნი სახელისა შენისათვის.

უფალო შეგვიწყალენ (3-გზის).

მამაო ჩვენო, რომელი ხარ ცათა შინა, წმიდა იყავნ სახელი შენი, მოვედინ სუფევა შენი, იყავნ ნება შენი, ვითარცა ცათა შინა, ეგრეცა ქვეყანასა ზედა, პური ჩვენი არსობისა მომეც ჩვენ დღეს, და მომიტევენ ჩვენ თანანადებნი ჩვენნი, ვითარცა ჩვენ მივუტევებთ თანამდებთა მათ ჩვენთა და ნუ შემიყვანებ ჩვენ განსაცდელსა, არამედ მიხსენ ჩვენ ბოროტისაგან, ამინ.

სამწმიდაობის ტროპარნი

აღდგომილი ძილისაგან, შეგივრდებით შენ, სახიერ, ანგელოსთა გალობასა გიღაღადებთ შენ, ძლიერო: წმიდა ხარ, წმიდა ხარ, წმიდა ხარ შენ, ღმერთო, ღვთისმშობელისა მიერ შეგვიწყალენ ჩვენ.

დიდება მამასა და ძესა და წმიდასა სულსა.

ცხედრისაგან და ძილისა აღმადგინე მე, უფალო, გონება და გული ჩემი განანათლენ, და ბაგენი ჩემნი აღახვენ, გალობად შენდა, წმიდაო სამებაო: წმიდა ხარ, წმიდა ხარ, წმიდა ხარ შენ, ღმერთო, ღვთისმშობელისა მიერ შეგვიწყალენ ჩვენ.

აწდა მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.

მეყსეულად მსაჯული იგი მოვიდეს, და თითოეულისა საქმენი განშიშვლდნენ, არამედ შიშით ღაღადვყოთ შუაღამესა: წმიდა ხარ, წმიდა ხარ, წმიდა ხარ შენ, ღმერთო, ღვთისმშობელსა მიერ შეგვიწყალენ ჩვენ.

უფალო, შეგვიწყალენ (12-გზის).

და ლოცვა სამებისადმი

ძილისაგან აღდგომილი გმადლობ შენ წმიდაო სამებაო, რამეთუ მრავლისა სახიერებისა და სულგრძელებისა შენისათვის არა განრისხენ ჩემ უძღებსა და ცოდვილსა ზედა, დაარა თანა წარმწყმიდე მე უსჯულოებათა შინა ჩემთა, არამედ ჩვეულებისაებრ კაცთმოყვარე მექმენ მე, და უფსკრულსა შინა სასოწარკვეთილებისასა მდებარე აღმადგინე აღმსთობად და დიდების-მეტყველებად ძალსა შენსა, აწცა განმინათლენ თუალნი გონებისა ჩემისანი, აღაღე პირი ჩემი ზრახვად სიტყვათა შენთა, და გულისხმის-ყოფად გზათა შენთა და ქმნად ნებისა შენისა, და გალობად სახელსა შენსა აღსარებითა გულისათა. დიდებად და გალობად ყოვლად-პატიოსანსა სახელსა შენსა, მამისა და ძისა და წმიდისა სულისა, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.

მოვედით, თაყვანის-ვსცეთ მეუფესა ჩვენსა ღმერთსა;
მოვედით, თაყვანის-ვსცეთ და შეუვრეთ ქრისტესა მეუფესა ჩვენსა ღმერთსა;
მოვედით, თაყვანის-ვსცეთ და შეუვრდეთ თვით ქრისტესა მეუფესა და ღმერთსა ჩვენსა;

ფსალმუნი 50

მიწყალე მე ღმერთო დიდითა წყალობითა შენითა და მრავლითა მოწყალებითა შენითა აღხოცე უსჯულოებაი ჩემი. უფროის განმბანე მე უსჯულოებისა ჩემისაგან და ცოდვათა ჩემთაგან განმწმიდე მე, რამეთუ უსჯულოებაი ჩემი მე უწყი და ცოდვაი ჩემი წინაშე ჩემსა არს მარადის. შენ მხოლოსა შეგცოდე და ბოროტი შენ წინაშე ვყავ; რაითა განჰმართლდე სიტყვათაგან შენთა და სძლო სჯასა შენსა. რამეთუ ესერა უსჯულოებათა შინა მიუდგა და ცოდვათა შინა მშვა მე დედამან ჩემმან, რამეთუ ესერა ჭეშმარიტებაი შეიყვარე, უჩინონი და დაფარულნი სიბრძნისა შენისანი გამომიცხადენ მე, მასხურო მე უსუპითა და განმწმიდე მე, განმბანო მე და უფროის თოვლისა განვსპეტაკნე. მასმინო მე გალობაი და სიხარული და იხარებდნენ ძუალნი დამდაბლებულნი. გარე მიაქციე პირი შენი ცოდვათა ჩემთაგან და ყოველნი უსჯულოებანი ჩემნი აღხოცენ. გული წმიდაი დაჰბადე ჩემთანა ღმერთო და სული წრფელი განმიახლე გუამსა ჩემსა. ნუ განმაგდებ მე პირისა შენისაგან და სულსა წმიდასა შენსა ნუ მიმიღებ ჩემგან. მომეც მე სიხარული მაცხოვარებისა შენისაი და სულითა მთავრობისაითა დამამტკიცე მე. ვასწავლნე უსჯულოთა გზანი შენნი და უღმრთონი შენდა მოიქცნენ. მიხსენ მე სისხლთაგან ღმერთო, ღმერთო ცხოვრებისა ჩემისაო; იხარებდეს ენაი ჩემი სიმართლესა შენსა. უფალო, ბაგენი ჩემნი აღახვენ და პირი ჩემი უთხრობდეს ქებულებასა შენსა. რამეთუ უკუეთუმცა გენება მსხვერპლი შე-მცა-მეწირა, არამედ საკუერთხნი არა გთნდეს. მსხვერპლი ღმრთისა არს სული შემუსვრილი, გული შემუსვრილი და დამდაბლებული ღმერთმან არა შეურაცხყოს. კეთილი უყავ, უფალო, ნებითა შენითა სიონსა და აღაშენენ ზღუდენი იერუსალიმისანი. მაშინ გთნდეს მსხვერპლი სიმართლისა, შესაწირავი და ყოვლად დასაწუელი; მაშინ შესწირენ საკურთხეველსა შენსა ზედა ზვარაკნი.

მრწამსი

მრწამს ერთი ღმერთი, მამა, ყოვლისა მპყრობელი, შემოქმედი ცათა და ქუეყანისა, ხილულთა ყოველთა და არა ხილულთა;

და ერთი უფალი იესუ ქრისტე, ძე ღმრთისა მხოლოდშობილი, მამისაგან შობილი უწინარეს ყოველთა საუკუნეთა. ნათელი ნათლისაგან, ღმერთი ჭეშმარიტი ღვთისაგან ჭეშმარიტისა, შობილი და არა ქმნილი, ერთარსი მამისა, რომლისაგან ყოველი შეიქმნა.

რომელი ჩუენთვის, კაცთათვის და ჩუენისა ცხოვრებისათვის გარდამოხდა ზეცით, და ხორცნი შეისხნა სულისაგან წმიდისა და მარიამისაგან ქალწულისა, და განკაცნა.

და ჯუარს ეცვა ჩუენთვის პონტოელისა პილატესზე და ივნო, და დაეფლა.

და აღდგა მესამესა დღესა მსგავსად წერილისა.

და ამაღლდა ზეცად, და მჯდომარე არს მარჯვენით მამისა.

და კუალად მომავალ-არს დიდებით, განსჯად ცხოველთა და მკუდართა, რომლისა სუფევისა არა არს დასასრულ.

და სული წმიდა, უფალი და ცხოველს-მყოფელი, რომელი მამისაგან გამოვალს, მამისა თანა და ძისა თანა თაყუანის-იცემების და იდიდების, რომელი იტყოდა წინასწარმეტყველთა მიერ.

ერთი, წმიდა, კათოლიკე და სამოციქულო ეკლესია. აღვიარებ ერთსა ნათლისღებასა მოსატევებელად ცოდვათა.

მოველი აღდგომასა მკუდრეთით.

და ცხოვრებასა მერმისსა მის საუკუნესასა, ამინ.

ლოცვა დიდისა მაკარისა

ღმერთო, განმწმიდე მე ცოდვილი, რამეთუ არა მიქმნიეს კეთილი წინაშე შენსა, არამედ მიხსენ მე განსაცდელისაგან და იყავნ ჩვენს შორის ნება შენი, რათა დაუსჯელად აღვაღო პირი ჩემი არაღირსი და ვაქებდე სახელსა შენსა წმიდასა მამისა და ძისა და წმიდისა სულისა, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.

უფალო, ღმერთო ჩვენო, რომელმან მრავლითა სიტკბოებითა, და აურაცხელითა მოწყალებითა შენითა მომანიჭე ჩვენ, და სათნო-იყავ თანაწარსვლასა ამას სიგრძესა ღამისასა მშვიდობით თანაწარსვლად, და ყოვლისაგან განსაცდელისა და ბოროტისა დაგვიფარენ. შენ, მეუფეო და შემოქმედო ყოველთაო, მომეც ჩვენ მიწევნად ცისკრისა ლოცვათა, და გამოაბრწყინვე გულთა შინა ჩვენთა ჭეშმარიტი ნათელი საუნჯეთაგან მეცნიერებისა შენისათა, და ყოფად ყოვლისავე ნებისა შენისა.

ლოცვა ბასილი დიდისა

უფალო, ყოვლისა მპყრობელო, მეუფეო ძალთაო და ყოვლისა ხორციელისაო, რომელი მაღალთა შინა მკვიდრ-ხარ, და ყოველსავე მდაბალთა ხედავ, რომელი დაფარულთა კაცთასა მეცნიერ-ხარ და გულთა და გონებათა მოქმედებანი უწყნი, დაუსაბამოო და უხილავო, ნათელო თვალთ-შეუდგამო, რომელი მიუაჩრდილებელი ნათელი ხარ, შენ, უკვდავო მეუფეო, მოხედენ ვედრებასა ჩვენსა ზედა ჟამსა ამას, რომელნი მრავლისა შენისა მოწყალებისა მიმართ მინდობილ ვართ, და გევედრებით, შეიწირე მწიკვლევანთა ამათ ბაგეთა ჩვენთა მიერი ვედრება, და მომიტევენ ჩვენ ყოველნი შეცოდებანი ჩვენნი, საქმითნი, სიტყვითნი, და გონებითნი, ცნობით და უმეცრებითნი, და განმწმიდენ ჩვენ ყოვლისაგან შეგინებისა ხორცთასა და სულისა და მომმადლენ ჩვენ მღვიძარე გონება, გულის-სიტყვა კეთილი, და ყოვლისაგან ღამისა ამისა სოფლისაგან ჩვენზედა მომავალისა საცდურისაგან მიხსნენ, რათა ღირს ვიქმნეთ მიწევნად ბრწყინვალესა და განათლებულსა დღესა მას მეორედ მოსვლისა მხოლოდშობილისა ძისა შენისა, უფლისა ღვთისა და მაცხოვრისა ჩვენისა იესო ქრისტესსა, მოსვლასა მისსა დიდებით განსჯად ყოველთა კაცთა, და მიგებად თვითეულსა საქმეთა მათთაებრ, რათა არა განგდებულ ვიქმნეთ უდებებითა, არამედ რათა მღვიძარედ ვიპოვნეთ აღდგომილნი საქმითა კეთილითა, მომლოდნელნი წარდგომას სიხარულისა, და შესვლად საღმრთოსა სასძლოსა დიდებისა მისისასა, რათა ჩვენცა მკვიდრთა მას შინა წმიდათა თანა ღირს-ვიქმნეთ დღესასწაულობად ხმასა მას საღმრთოსა დიდებისა მისისასა მოუკლებელად, და განწმედილითა პირითა ხილვად პირსა მას გამოუთქმელისა ძისა შენისასა, რამეთუ შენ ხარ ჭეშმარიტი ნათელი, რომელი განანათლებ და წმიდა-ჰყოფ ყოველთა კაცთა, და შენ გაქებს ყოველი დაბადებული უკუნითი უკუნისამდე, ამინ.

ლოცვა მფარველი ანგელოსისადმი სამარადისო

წმიდაო ანგელოსო, რომელი ზედა-ადგ ჭირვეულსა სულსა ჩემსა და გლახაკსა ცხოვრებასა ჩემსა, ნუ დამაგდებ მე ცოდვილსა, ნუცა განმეშორები ჩემგან ბილწებათა ჩემთათვის, ნუ სცემ ადგილსა ბოროტსა უფლებად ჩემდა, უძლურებისათვის მოკვდავთა ამათ ხორცთა ჩემთასა. უპყარ ხელი დავრდომილსა და შეურაცხსა სულსა ჩემსა და მიძღოდე მე გზათა ცხოვრებისათა. ჰე, წმიდაო ანგელოსო ღვთისაო, მცველო და მფარველო უღირსისა სულისა ჩემისა და ხორცთაო, ყოველივე შემინდევ, რაოდენი გაჭირვე შენ ყოველთა დღეთა ცხოვრებისა ჩემისათა, და რაოდენი ვსცოდე განვლილსა ამას ღამესა, დამიფარე დღეინდელსა ამას დღესაცა და დამიცევ მე განსაცდელისაგან და მზაკვრებათა წინააღმდგომისათა, რათა არა რომლითა ცოდვითა განვარისხო ღმერთი, და მეოხ-იყავ ჩემთვის ღვთისა მიმართ, რათა განმამტკიცოს შიშსა მისსა, და ღირსად გამომაჩინე მისისა მეუფებისა, და მკვიდრად სახიერებისა მისისა, ამინ.

კონდაკი ყოვლადწმიდისა ღვთისმშობელისა

ზესთამბძოლისა ჩემისათვის და მოღვაწისა უძლეველისა, ვითარცა შენ მიერ ხსნილნი განსაცდელთაგან სამადლობელსა შევსწირავთ ღვთისმშობელო ქალწულო, შენდა მომართ მონანი შენნი, არამედ ვითარცა გაქუს ძლიერება უბრძოლველი, ყოველთაგან ვნებათა განმათავისუფლენ ჩვენ, რათა გიგალობდეთ შენ, კურთხეულო, გიხაროდენ სძალო უსძლოო.

ყოვლად დიდებულო და მარადის ქალწულო დედაო ქრისტეს ღვთისაო, მიართვ ლოცვა ჩვენი ძესა შენსა და ღმერთსა ჩვენსა, რათა აცხოვნოს სულნი ჩვენნი.

მოკითხვა მთავარანგელოსისა მიერ ყოვლადწმიდისა ღვთისმშობელისა

ღვთისმშობელო ქალწულო, გიხაროდენ, მიმადლებულო მარიამ, უფალი შენთანა, კურთხეულ ხარ შენ დედათა შორის და კურთხეულ არს ნაყოფი მუცლისა შენისა, რამეთუ მაცხოვარი გვიშევ სულთა ჩვენთა.

ლოცვით მოწოდება წმიდანისა, რომლის სახელიცა გვაქვს

ევედრე ღმერთსა ჩემთვის წმიდაო (სახელი), რამეთუ გულმოდგინედ შენდამი მოვილტვი, ვითარცა მსწრაფლშემწისა და მეოხისა სულისა ჩემისათვის.

ტროპარი ჯვარისა და ლოცვა ერისა და მამულისათვის

აცხოვნე, ღმერთო, ერი შენი და აკურთხე სამკვიდრებელი შენი, ძლევა ჯვარითა ბარბაროსთა ზედა ღვთივდაცულსა ერსა შენსა მოანიჭე და ერი შენი საფარველსა ქვეშე მისსა დაიცევ, რათა ვიტყოდეთ, უფალო, დიდება შენდა.

ლოცვა ცოცხალთათვის

მოიხსენე უფალო, ღმერთო ჩვენო, წყალობითა და მოწყალებითა შენითა საუკუნითგან მყოფნი, რომელთათვის განკაცნენ და ჯვარცმა და სიკვდილი თავს იდევ ცხოვრებისათვის მართლმორწმუნეთა შენთასა, აღსდექ, ამაღლდი ზეცად და დასჯედ მარჯვენით ღმრთისა და მამისა, მოჰხედენ მოწყალებით მვედრებელთა ამათ შენთა, რომელნი ყოვლითა გულითა გხადიან შენ, მოყავ ყური შენი და ისმინე ჩემ მდაბლისა და უხმარისა მონისა შენისა და ყოვლისა ერისა შენისა. პირველად მოიხსენე, უფალო, შენი წმიდა კათოლიკე და სამოციქულო ეკლესია, რომელი პატიოსნითა სისხლითა შენითა მოიყიდენ და დაამტკიცენ, განაძლიერენ, აღამაღლენ, განამრავლენ, მშვიდობით დამყარებულ ჰყავ და წარმართა ზედა მოსვლისაგან განათავისუფლენ და უძღებისა ჯოჯოხეთისა ბჭეთაგან უკუნისამდე დაიცვენ, მწვალებელთა გესლოვანება განაქარვენ და მეტყველება მათი ცუდ-ყჰვენ ძალითა წმიდისა სულისა შენისათა და მოაქციენ იგინი. (მეტანია)

აცხოვნე უფალო და შეიწყალენ ღვთივდაცული ერი ჩვენი, მთავრობა და მხედრობა მისი.

მოიხსენე, უფალო, ღვთივდაცული ერი ჩვენი და მეუფება მისი, გარე-შეზღუდენ მპყრობელობანი მათნი, დაუმორჩილენ ქვეშე ფერხთა მათთა ყოველი მტერნი და მბრძოლნი მათნი, შთაუთხენ გულთა შინა მათთა კეთილი და მშვიდობა წმიდისა ეკლესიისათვის და ყოვლისა ერისა შენისა და მიეც მათ მშვიდობა და დაწყნარება, რათა მყუდროებასა შინა მათსა დაწყნარებული ცხოვრება გვაქუნდეს, მართლითა სარწმუნოებითა და კეთილმსახურებითა ვსცხოვრობდეთ. (მეტანია)

აცხოვნე უფალო და შეიწყალენ დიდი მეუფე ჩვენი, უწმიდესი და უნეტარესი სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი, მცხეთა-თბილისის მთავარეპისკოპოსი და ბიჭვინთისა და ცხუმ-აფხაზეთის მიტროპოლიტი, მამა ჩვენი ილია, წმიდანი მსოფლიოს მართლმადიდებელნი პატრიარქნი, ყოვლად-სამღვდელონი მიტროპოლიტნი, მთავარეპისკოპოსნი და ეპისკოპოსნი, პატიოსანნი მღვდელნი, ქრისტეს მიერ დიაკონნი და ყოველნი სამონაზვნო წესნი ზიარნი ეკლესიისანი, რომელნი დაადგინენ მწყსად სიტყვიერთა ცხოვართა შენთა ზედა და ლოცვითა მათითა მეცა ცოდვილი შემიწყალე და მაცხოვნე. (მეტანია)

აცხოვნე, უფალო, და შეიწყალენ სულიერი მამა, მოძღვარი, მასწავლელი ჩემი (სახელი), რომელი მარადის იღვიძებს და იღვწის სულისა ჩემისათვის და ლოცვითა მათითა მეცა ცოდვილი შემიწყალე და მაცხოვნე. (მეტანია)

აცხოვნე, უფალო, და შეიწყალენ მშობელნი ჩემნი (სახელები), ძმანი და ნათესავნი ხორციელნი და ყოველნი მახლობელნი და მეგობარნი ჩემნი და მიანიჭე მათ მშვიდობაი შენი და აღავსენ იგინი ყოვლითა კეთილითა. (მეტანია)

აცხოვნე, უფალო, და შეიწყალენ მოხუცებულნი და ყრმანი, ობოლნი და ქვრივნი და მდებარენი უძლურებასა და დახსნილობასა შინა, მწუხარენი, განსაცდელსა შინა მყოფნი, ტყვეობასა და საპყრობილესა შინა მყოფნი, დევნულნი სიმართლისათვის მართლმადიდებლობასა შინა, უღმრთოთა და წარმართთაგან, მწვალებელთა და უარისმყოფელთაგან, მონანი შენნი მოიხსენენ, განანათლენ, აღადგინენ, განათავისუფლენ, განამტკიცენ ძალითა შენითა შენდობა და ხსნა მოანიჭე მათ. (მეტანია)

აცხოვნე, უფალო და შეიწყალენ, მოძულენი და მაჭირვებელნი ჩემნი, და მოქმედნი ჩემზედა უსჯულოებისანი, და რომელი მმძლავრობენ და მყვედრიან მე და ნუ დასჯი მათ უსჯულოებათა მათთა გამო, არამედ მოაქციენ იგინი ბოროტისაგან, რომელი აქვთ ჩემდა მომართ და შეიწყალენ დიდითა შენითა წყალობითა. (მეტანია)

უარისმყოფელნი მართლმადიდებელისა სარწმუნოებისანი და ჭეშმარიტებისა გზათაგან შეცდომილნი, წვალებათაგან დაბნეულნი ნათლითა ცნობისა შენისათა განანათლენ და მოაქციენ იგინი მართალსა სარწმუნოებასა ზედა და ზიარ-ყვენ იგინი წმიდისა შენისა კათოლიკე და სამოციქულოსა ეკლესიისა, რათა გიცნან შენ მხოლოდ-ჭეშმარიტი ღმერთი და თაყუანი-გცენ. (მეტანია)

ლოცვა გარდაცვალებულთათვის

მოიხსენე, უფალო, სულნი გარდაცვალებულთა მონათა და მხევალთა შენთა, მშობელთა ჩემთა და ყოველთა მონათესავეთა ჩემთა (სახელები), და სასოებით მკვდრეთით აღდგომასა და საუკუნოსა ცხოვრებასა ზედა გარდაცვალებულთა მამათა, ძმათა და დათა, და მიუტევენ მათ ყოველივე შეცოდებანი მათნი და მიეც მათ საუკუნო ხსენება. (3-გზის და მეტანია)

ღირს-არს ჭეშმარიტად, რათა გადიდებდეთ, შენ ღვთისმშობელო, რომელი მარადის სანატრელ იქმენ, ყოვლად-უბიწოდ და დედად ღვთისა ჩვენისა. უპატიოსნესსა ქერუბინთასა, და აღმატებით უზესთაესსა სერაბინთასა, განუხრწნელად მშობელსა სიტყვისა ღვთისასა, მხოლოსა ღვთისმშობელსა გალობით გადიდებდეთ.

უფალო, შეგვიწყალენ. (3-ჯერ)

უფალო, იესუ ქრისტე, ძეო ღმრთისაო, ლოცვითა ყოვლად წმიდისა დედისა შენისათა, ღირსთა და ღმერთშემოსილთა მამათა ჩვენთათა და ყოველთა წმიდათა შენთათა, შეგვიწყალენ ჩვენ, ამინ.

დავით IV აღმაშენებელი

^MiStEr^ — Fri, 03 Oct 2014 17:40:32 GMT

დავით IV აღმაშენებელი (დ. 1073, ქუთაისი — გ. 24 იანვარი, 1125) — საქართველოსმეფე 1089-1125, გიორგი II-ის ძე, ბაგრატიონთა დინასტიიდან. ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ქართველი მონარქი, მოახერხა თურქ-სელჩუკთა ქვეყნიდან განდევნდა 1121 წელს დიდგორის ბრძოლაში მნიშვნელოვანი გამარჯვებით. მის მიერ არმიაში და მმართველობის სისტემაში გატარებულმა რეფორმებმა შესაძლებლობა მისცა ქვეყანა გაეერთიანებინა და მთელი კავკასიის მიწები საქართველოს დაქვემდებარებაში შემოეყვანა. ქრისტიანული კულტურის წამხალისებელი და თავად თავდადებული ქრისტიანი საქართველოს მართლმადიდებლური ეკლესიის მიერ წმინდანად არის შერაცხილი.

უფლისწულობა

დავითი, გიორგი II–სა და ელენეს ერთადერთი ვაჟი, დაიბადა 1073 წელს სატახტო ქალაქ ქუთაისში. მისი უფლისწულობა მოკლე აღმოჩნდა, რადგან ქვეყანაში შექმნილი პოლიტიკური ვითარების გამო, მამამისი იძულებული შეიქმნა ტახტიდან გადამდგარიყო და 16 წლის ძე გაემეფებინა. ეს ფაქტი დავითის კარგ განათლებაზე და სახელმწიფო საქმეში გათვიცნობიერებულობაზე უნდა მეტყველებდეს.

მეფობა

დავით IV–ს მემკვიდრეობად ერგო თურქ-სელჩუკებისაგან დარბეული ქვეყანა, დაცარიელებული ქალაქები და სოფლები, მთებში გახიზნული დამშეული მოსახლეობა. გამეფებისთანავე დაიწყო ყმა-მოლაშქრეთა და მსახურეულ აზნაურთაგან მხედართა რაზმების შექმნა. ერთგული რაზმებით მეფე თავს ესხმოდა თურქ-სელჩუკებს, ავიწროვებდა მათ, სდევნიდა და მთაში გახიზნულ მოსახლეობას ბარად ჩამოსვლის პირობებს უქმნიდა.

რეფორმები

სახელისუფლო: დავით IV ებრძოდა სახელმწიფოს ცენტრალიზაციის მოწინააღმდეგე დიდგვაროვან ფეოდალებს. 1093 წელს მან გამდგარილიპარიტ IV ბაღვაში შეიპყრო. თუმცა მონანიების შემდეგ გაათავისუფლა და ძველი ღირსებებიც დაუტოვა, მაგრამ ხელახალი ღალატის გამო, 1094 წელს კვლავ შეიპყრო და ორი წლის პატიმრობის შემდეგ საქართველოდან გააძევა.1103 ლიპარტის ძის რატის გარდაცვალების შემდეგ დავით IV-მ გააუქმაკლდეკარის საერისთავო და ბაღვაშთა მამულები სამეფო დომენად გახადა, შემდგომში ნაწილი (არგვეთი) გელათის მონასტერს გადასცა. ამავე წელს დაამარცხა სამეფო კარის მოწინააღმდეგე ფეოდალები ― ძაგან და მოდისტოს აბულეთისძეები.

საეკლესიო: საერო დიდგვარიანებთან ერთად მეფე ცენტრალური ხელისუფლების მოწინააღმდეგე საეკლესიო ფეოდალებსაც ებრძოდა. 1103 წელს მეფის თაოსნობით მოიწვიეს რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება, რომელმაც სამეფო ხელისუფლების განმტკიცების ღონისძიებები გაატარა (უღირსი თანამდებობის პირების გადაყენება და მათ ნაცვლად მეფის ერთგულთა არჩევა, სასულიერო თანამდებობის პირთა ხელდასხმის წესის დამტკიცება, გვირგვინის კურთხევის წესის დაკანონება და სხვ.). ეს ღონისძიებანი ჩამოყალიბებულია კრების მიერ მიღებულ დოკუმენტში „ძეგლისწერაჲ რუის-ურბნისის კრებისაჲ“. სახელმწიფოს ძლიერების განმტკიცების საქმეში უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა ჭყონდიდლისა და მწიგნობართ-უხუცესის თანამდებობების გაერთიანებას მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდლის თანამდებობის შექმნას (სავარაუდებელია 1103-04). ამ თანამდებობის პირი ერთსა და იმავე დროს მაღალი სამოქალაქო და საეკლესიო მმართველი იყო.

საქართველოს სამეფო დავით IV–ის მმართველობაში

ეკონომიკური: დავით IV-მ მთელი რიგი ღონისძიებები გაატარა სამონეტო საქმის მოსაწესრიგებლად. მოჭრა მონეტები როგორც ქართული, ისე არაბული ზედწერილით და რამდენადმე შეცვალა მონეტის ტიპი. რეფორმის შედეგად განმტკიცდა ფულის კურსი. მის დროს დიდი მნიშვნელობა მიენიჭა განსაკუთრებულ სასამართლო დაწესებულებას — სააჯო კარს.

სამხედრო: ფეოდალური ლაშქრის პრინციპზე აგებული ჯარი შინაგან ერთობას მოკლებული იყო. მტრის საბოლოო დაძლევისათვის საჭირო იყო ქვეყნის შეიარაღებულ ძალთა გარდაქმნა. დავით IV-მ ჩაატარა სამხედრო რეფორმები: ჯარი საგანგებოდ გაწვრთნა და იქ მტკიცე დისციპლინა დაამყარა, გარდაქმნა ბრძოლის ტაქტიკა. ამასთან, 1118-20 ჩრდილოეთ კავკასიიდან გადმოიყვანა და საქართველოში (ვარაუდით ქართლში) დაასახლა ყივჩაღთა 40 ათასი ოჯახი. მათგან მეფემ შექმნა მუდმივი ჯარი ― ორმოციათასიანი ლაშქარი, ერთგულ მოლაშქრეთაგან კი შეადგინა ხუთიათასიანი პირადი გვარდია ― „მონა-სპა“.

სამხედრო კამპანია

1099 დავით IV-მ თურქ-სელჩუკებს ხარკი შეუწყვიტა. ქვეყანამ სრული დამოუკიდებლობა მოიპოვა. ამ დროიდან დაიწყო საქართველოს ეკონომიკური და კულტურული აღმავლობა. თურქ-სელჩუკთა ალაგმვის შემდეგ დავით IV შეუდგა ქართული მიწა-წყლის სრული გაერთიანებისათვის ბრძოლას. 1103 აიღო ზედაზენი. 1104 საქართველოს გაერთიანების მომხრე ჰერეთ-კახეთის დიდებულების (ქავთარისა და მისი დისწულების ― არიშიანისა და ბარამის) დახმარებით შემოიერთა ჰერეთი და კახეთი.

მოხარკე ქვეყნების დაკარგვა მძიმე დანაკლისი იყო თურქ-სელჩუკთათვის და სულთნის დიდმოხელემ, განძის ათაბაგმა ლაშქრობა მოაწყო საქართველოს მეფის ჰერეთ-კახეთიდან განსადევნად. 1104 ერწუხთან ბრძოლაში საქართველოს მხედრობამ გაიმარჯვა. განსაკუთრებული ვაჟკაცობა გამოუჩენია ომში დავით IV-ს.

1110 წელს ქართველთა ლაშქარმა სამშვილდე აიღო, 1115 — რუსთავი, 1117 — გიში, 1118 — ლორე. 1121 წლის აგვისტოში დავით IV-ის მეთაურობით ქართველებმა ძლევამოსილი ომი გადაიხადეს მუსლიმანთა კოალიციური ლაშქრის წიააღმდეგ. ბრძოლა დიდგორთანმოხდა. ქართველებმა გაიმარჯვეს დავითის მოხერხებული ტაქტიკის წყალობით. დავითს ამ ომში მოუწია თავისი 55 - ათასიანი ლაშქრით შებმოდა თურქ-სელჩუკთა 300 ათასიანი არმიას. მეფემ იმისათვის, რათა არ გაქცეულიყვნენ ბრძოლის ველიდან მეომრები. უკან წასასვლელი გზა ჩახერგა. გადაწმყვეტი ბრძოლის წინ მან შემდეგი სიტყვები წარმოთქვა: „ეჰე, მეომარნო ქრისტიანნო. თუ ქვეყნისა და ღვთის რჯულის დასაცავად ვიბრძოლებთ არათუ ეშმაკის ურიცხვ მიმდევართა ლაშქარს, არამედ თვით ეშმაკებსაც დავამარცხებთ.მაშ, ვილოცოთ სამშობლოსა და ქრისტესათვის და ფიცი დავდოთ, რომ აქ, ბრძოლის ველზე უფრო დავიხოცებით ვიდრე შერცხვენილნი გავიქცევით. ახლა კი ამ ხეობის შესავალი, რომლითაც აქ შემოვსულვართ, ხეთა ხშირი ხორგებით შევკრათ, ვინძლო ვისმეს გულში ჩარჩენილი გაქცევის სურვილი ამით ამოიქოლოს. მაშ გაემზადეთ ძმანნო და შვილნო, ქრისტესათვის და სამშობლოსათვის.“ ისტორიკოსებმა ამ შეტოქებას მუსლიმ ურიცხვ არმიასა და ქართველთა მცირერიცხოვან ლაშქარს შორის „ბრძოლაი საკვირველი“ შეარქვეს.

ამ ომის გამარჯვებით მათ დაიცვეს სამშობლო სრული განადგურებისაგან. დიდგორის ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ, 1122 წელს დავით IV-მ თბილისი შემოუერთა საქართველოს სამეფოს.

დავით IV-ის ბრძოლებს დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა შირვანისთვისაც. ქართველებისა და შირვანელების ერთობლივი ბრძოლის შედეგად შირვანი გათავისუფლდა სელჩუკი დამპყრობლებისაგან. 1124 წელს დავით IV-მ შირვანი თავის გავლენას დაუმორჩილა. 1123წელს დავით IV-მ სომხეთის მრავალი ქალაქი აიღო. ამავე წელს სომეხი მოსახლეობის დახმარებით აიღო ანისიც.

აღმშენებლობა

დავით IV დიდად უწყობდა ხელს ვაჭრობისა და ხელოსნობის განვითარებას. მან შეღავათიანი პირობები შეუქმნა ვაჭრებს, ააგო ხიდები, გზები, ააშენა ფუნდუკები, სადაც სხვადასხვა ქვეყნის ვაჭრებს უფასოდ შეეძლოთ ღამისთევა. ამის შედეგად XII საუკუნის I მეოთხედში საქართველოში საქალაქო ცხოვრება განსაკუთრებით დაწინაურდა.

დავით IV-ის სახელთანაა დაკავშირებული გელათის ტაძრის მშენებლობა (დაუწყიათ 1106). მანვე დააარსა ქართული კულტურის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კერა ― გელათის აკადემია. დავით IV-ის განკარგულებით ააგეს ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიაშიომღვიმეში.

ფრესკა, გელათი

დავით IV-ის კულტურულ-საგანმანათლებლო მოღვაწეობის შესახებ ქართველი ისტორიკოსების გარდა მნიშვნელოვან ცნობებს გვაწვდიან სომეხი მემატიანეები და მაჰმადიანი მწერლები. ისინი გვამცნობენ, რომ მეფეს ბიზანტიაში გაუგზავნია ახალგაზრდები ცოდნის მისაღებად; ცალკე სახლი აუგია მაჰმადიან მეცნიერთა, ფილოსოფოსთა და პოეტთათვის და თურმე ნივთიერადაც ეხმარებოდა მათ, ხანგამოშვებით კი საზეიმო დარბაზობასაც უმართავდა.

დავით IV-მ თავისი წვლილი შეიტანა ქართული ჰიმნოგრაფიის განვითარებაშიც. მას ეკუთვნის ორიგინალური პოეტური ნაწარმოები „გალობანი სინანულისანი“, რომელიც შუა საუკუნეების ქართული კულტურის იდეოლოგიური და ესთეტიკური მრწამსის გამოხატულებაა. იგი ეძღვნება სასულიერო ლირიკაში ღრმად დამუშავებულ (ეფრემ ასურის, იოსებ და თეოდორე სტუდიტეების,ანდრია კრეტელის, იოანე დამასკელის და სხვათა საგალობლები) სინანულის მოტივს. საგალობელში გადმოცემულია ზოგადსაკაცობრიო სევდა. დავით IV თავს ადარებს უმძიმესი ცოდვის ჩამდენთ და გამოთქვამს აზრს, რომ არ არსებობს დანაშაული, რომელიც მის სულს არ ამძიმებდეს. თავის ასეთ დამდაბლებაში ვლინდება ზნესრული ადამიანის მაღალი ეთიკური მრწამსი. დავით IV-ის საგალობელში შეცოდებათა შეგნებით უკვე დაძლეულია ცოდვა და ადამიანის დაცემით გამოწვეულ სევდას ახლავს ნათელი ტონები ადამიანის სრულქმნის ღრმა რწმენისა. „გალობანი სინანულისანი“ ქართული ლირიკის შედევრთა რიგში შეიძლება დავაყენოთ, რადგან მასში ავტორის ინდივიდუალური განცდა ამაღლებულია ზოგადსაკაცობრიო ტკივილამდე და მეფის ღაღადი თავის ცოდვილ ბუნებაზე საზ. რეზონანს იძენს.

დავით IV-ის ეპოქა იყო მწვავე კლასობრივი და შინაკლასობრივი ბრძოლების ხანა. ქვეყნის სიძლიერისა და ცენტრალიზაციის შენარჩუნებას მეფე შინაკლასობრივი მტრების (ცენტრალიზაციის მოწინააღმდეგე დიდგვარიანები) დათრგუნვისა და მოსახლეობის ექსპლუატაციის ხარჯზე ახერხებდა. მთელი მისი მოღვაწეობა ემსახურებოდა ფეოდალური საქართველოს გაძლიერება-ცენტრალიზაციას.

ტიტულატურა

„ქრისტე, ადიდე დავით მეფე აფხაზთა, ქართველთა, რანთა, კახთა, სომეხთა“

დავითამდე ქართველ მეფეებს ჰქონდათ როგორც უცხოური (უმეტესად ბიზანტიური), ისე ქართული ტიტულები. ბიზანტიური ტიტულებიდან ქართველი მეფეები ატარებდნენ პატრიკიოზის, მაგისტროსობის, ნოველისიმოსის, სევასტოსისა და კურაპალატისტიტულებს, რომელთაგან უმაღლესი კურაპალატობა იყო. თვით ბიზანტიაში სულ 18 ტიტული არსებობდა და ყველაზე საპატიო ტიტულს მეთვრამეტე - კეისარობა წარმოადგენდა, რომელიც იმპერატორმა დავითის მამას გიორგი II-ს მიანიჭა. კურაპალატობა მეთექვსმეტე ტიტული იყო, ანუ მნიშვნელობით მესამე ადგილზე იდგა.

ქართველებიდან ბიზანტიამ ეს ტიტული პირველად ქართლის ერისმთავარს გუარამს მიანიჭა. დავით აღმაშენებელმა ერთიან საქართველოს მეფეთაგან პირველმა უარყო ბიზანტიური საკარისკაცო ტიტულები, როგორც ნიშანი ბიზანტიის ხელმწიფესთან თანასწორობისა.

ქართული ტიტულატურა (ტიტულების ჯგუფი), ჩამოყალიბებას ბაგრატ III–ის დროს იწყებს და დავითის შემდეგაც გრძელდება. ბაგრატმა აფხაზეთისა და ტაო-კლარჯეთის სამეფოები გააერთიანა და შედეგად მიიღო ტიტული – „მეფე აფხაზთა და ქართველთა“^[2].

დავით აღმაშნებლის საფლავი, გელათი

რანისა (არანი) და კახეთის შემოერთების შემდეგ, ქართველ მეფეთა ტიტულიც იზრდება და დავითი იწოდება: „მეფე აფხაზთა და ქართველთა, რანთა და კახთა“. მოგვიანებით ამას ემატება წოდება „მეფე სომეხთა“. მას მერე რაც დავითმა ლორე-ტაშირის სამეფო გაათავისუფლა და სომხეთის მეფეები დაიმორჩილა, ქართველ მეფეთა სრული ტიტული გახდა: „მეფე აფხაზთა, ქართველთა, რანთა, კახთა, სომეხთა“

ლორე-ტაშირის გარდა შარვანიცა და ანისიც დავით აღმაშენებელმა სიცოცხლის ბოლო წლებში შემოიერთა და მისი მემკვიდრეების ტიტულატურაში აისახა კიდეც ეს მოვლენა^[3]. კერძოდ, მათი ტიტულატურა ასეთი იყო: „მეფე აფხაზთა, ქართველთა, რანთა, კახთა და სომეხთა მეფისა და შარვანშა და შაჰანშა და ყოვლისა აღმოსავლეთისა და დასავლეთისა“.

{ვეფხილტყაოსანი} უცხო მოყმის დახასიათება

^MiStEr^ — Fri, 03 Oct 2014 17:36:34 GMT

ქართული პოეტურის გვირგვინი და დღემდე დაუძლეველი მწვერვალია შოთა რუსთველის „ვეფხისტყაოსანი“, რომელიც მოგვითხრობს ამბავს რაინდთა ცხოვრებიდან.
რუსთველი პოემაში ჰარმონიულ პიროვნებებს ძერწავს. პიროვნების ჰარმონიულობა კი უცილობლად გულისხმობს გარეგან და სულიერ სრულყოფას. ტარიელი, ავთანდილი და ფრიდონი სწორედ გარეგანი და სულიერი სრულქმნილებით იქცევენ ჩვენს ყურადღებას. ეფხისტყაოსნის“ მთავარი გმირი ტარიელია. თვით ნაწარმოების სახელწოდებაც ხომ ტარიელზე მიგვანიშნებს. სწორედ იგია ვეფხისტყაოსანი ჭაბუკი, რომელსაც დაკარგული სატრფოს მოსაგონებლად ტანი ვეფხვის ტყავით შეუმოსავს.
არაჩვეულებრივად შემოყავს რუსთაველს პოემაში ტარიელი. იდუმალი და მწუხარე შუქით მოსილი, ზღაპრული მშვენების ჭაბუკის სახე თავიდანვე იპყრობს და იტაცებს მკითხველს.
მისი ვინაობა თავდაპირველად საიდუმლოებითაა მოსილი. მხოლოდ შემდეგ ირკვევა, რომ იგი ინდოეთის ერთ-ერთი მეფის, სარიდანის, მემკვიდრეა, რომელიც ქვეყნის გაერთიანების შემდეგ სრულიად ინდოეთის ხელმწიფემ, ფარსადანმა, იშვილა და დავაჭკაცებულს ამირბარობა უბოძა.ტარიელის არაჩვეულებრივი გარეგნობა მაღალი გემოვნებითაა აღწერილი პოემაში, ეპითეტები ცოცხალია და ხორცშესხმული. „უცხო მოყმის“ ნახვით დატყვევებული როსტევანი მხოლოდშობილ ასულს მოუთხრობს: „უცხოსა და საკვირველსა ყმასა რასმე გარდვეკიდე, მისმან შუქმან განანათლა სამყარო და ხმელთა კიდე“.
ტარიელის მშვენებით მონუსხული ხატაელები ავთანდილს უამბობენ: „თავსა და ტანსა ემოსა გარეთ-თმა ვეფხისტყავია, ჯერთ მისი მსგავსი მშვენება კაცთაგან უნახავია“.
ავთანდილი თინათინს აცნობს ძმადნაფიცის ტრაგიკული სიყვარულის ამბავს და საგანგებოდ უსვამს ხაზს მის გარეგნობას: „ნუ მკითხავ. ქება რა გკადრო, ჩემგან ვით გაგეგონების? მისსა ნახავსა ნახული აგარა მოეწონების; თვალნი მჭვრეტელთა ვით მზისა ციაგსა, დაეღონების“.

ტარიელის პიროვნებაში შეზავებულია ლომისებური სიმამაცე, ზღაპრული ფიზიკური ძალა და პოეტური სული. ტიტანური ძალ-ღონით იგი ბავშვობიდანვე გამოირჩეოდა. ლომებს ჩიტებსავით ხოცავს, ვეფხვს შიშველი ხელებით ახრჩობს, ჩინებული მსროლელიცაა. ვეფხისტყაოსან ჭაბუკს თითქოს ზღაპრული სიმამაცე და შემართება დაეუფლა, როცა მათრახით უმოწყალოდ გაანადგურა არაბეთის მეფის ამალა, რაც თავდაცვის მიზნით იყო გამოწვეული.
ვაჟკაცურად შეება იგი მუხანათურად დამხვდურ ხატაელებს, მცირე რაზმით შიშის ზარი დასცა მტრის ლაშქარს.
გასაგებია, რომ მთელი თავისი ძალა, უნარი და სამხედრო ხელოვნების ნიჭი ტარიელმა ქაჯეთის ციხის აღებისას გამოამჟღავნა. ნესტანის სიყვარულით შთაგონებულმა ვაჟკაცმა ციხის აგების გაბედული გეგმა შესთავაზა მეგობრებს და განხორციელების მთავარი სიძნელე თავად იკისრა.
აშკარაა, ტარიელი მხედართმთავრული ნიჭითაც არის დაჯილდოებული. მისი მეთაურობით წარმოებულ ბრძოლებში, ჯერ ხატაელებთან, შემდეგ კი „ძნელად საომარ“ ქაჯებთან, მთელი ბრწყინვალებით გამოჩნდა რაინდის სიბრძნე და სამხედრო ხელოვნება.
როგორც ჭეშმარიტ რაინდს შეშვენის, დამარცხებული მტრის მიმართ ტარიელი ლმობიერია. კაცთმოყვარე ტარიელს სჯერა, რომ სიკეთე და ლმობიერება მტრის გულსაც მოინადირებს.
ინდოეთის ამირბარი წინდახედულობითა და გონიერებით იქცევს ყურადღებას. ხატაელების ღალატი რომ გაიგოამბის მომტანს მადლობა მოახსენა და ურჩია: “აწ ამხანაგლთა არ გიგრძნან, წადი, მათთანა მიდია“. რამაზ მეფეს კი არაფერი აგრძნობინა და სანზადისს შეუდგა.
მეფე-დედოფალმა ნესტანის ხვარაზმშას ვაჟზე დაქორწინების გადაწყვეტილება მოულოდნელად შეატყობინეს, მაგრამ ტარიელმა ნებისყოფის უდიდესი დაძაბვის ხარჯზე შეძლო გულისთქმის ჩაკვლა, უფრო მეტიც, რჩევაც კი მისცა პატრონებს.
ნესტანის დაკარგვის შემდეგაც, სანამ იმედს გადაიწყვეტდა, თავს შეუძახა და სასოწარკვეთას მოქმედება არჩია: “გულსა ვუთხარ:„თუ მოჰკვდები, არას გარგებს ცუდი წოლა, გიჯობს გაჭრა ძებნად მისად, გავარდნა და ველთა რბოლა“.
ინდოელი ჭაბუკი ჭეშმარიტი პატრიოტია. მას აღელვებს სამშობლოს ბედი, გრძნობს პასუხისმგებლობას მის წინაშე. ხატაელების წინააღმდეგ გადახდილი დიდი ომიც ხომ სამშობლოს სამსახურს ისახავდა მიზნად.
ტარიელი უებრო მეგობარიცაა. სწამს: „ვინცა კაცმან ძმა იძმოს, თუ დაცა იდოს, ხამს თუ მისთვის სიკვდილისა და ჭირსა თავი არ დარიდოს“. სწორედ მისი დახმარებით შეძლო გმირმა ფრიდონმა ვერაგი ბიძაშვილების დამორჩილება და კუთვნილი მამულის დაბრუნება. როცა ავთანდილს გაიცნობს და გიაგებს, რომ იგი სატრფოს დავალებითაა წამოსული „უცხო მოყმის“ საძებრად, თუმცა ეძნელება წარსულის გახსენება, ძველი წყლულებისა და ტკივილების განახლება, მაგრამ მაინც გაიღებს დიდ მსხვერპლს, უამბობს თავის ამბავს რითაც აშკარად ავლენს უანგარო თავდადებას ახლად ჩასახული ძმობა-მეგობრობისადმი. მერე კი, ინდოეთს გამგზავრებამდე, მისთვის თავდადებული ავთანდილისა და თინათინის ბედზე ზრუნავს.
გულუხვმა ჭაბუკმა ასმათის დიდი სამსახურიც დააფასა: ერთგულებისა და თავდადებისთვის ინდოეთის ერთ-ერთი სამეფო უწყალობა; ფატმანს სიკეთე სიკეთით გადაუხადა, ქაჯეთიდან წამოღებული საჭურჭლე უბოძა და ძმობაც შეჰფიცა. ფრიდონს კი, უანგარო მეგობარს, დევების გამოქვაბულში არსებული განძეულობა უსახსოვრა.
რაინდთა შორის რაინდი ტარიელი არაჩვეულებრივია, როგორც მიჯნური. მსოფლიო ლიტერატურაშიც კი ძნელად მოიძებნება ტიპი, გრძნობის სიძლიერით, ერთგულებით, სატრფოსათვის თავგანწირვით ტარიელს რომ გაუტოლდეს. მისი სიყვარული ერთსა და იმავე დროს ნაზიცაა და ბობოქარიც. ტარიელის ნესტანისადმი სიყვარული ხორციელ წადილს როდი გამორიცხავს, მაგრამ საოცრად წმინდაა, სპეტაკი და ამაღლებული. სატრფოსთვის თვალის შევლებაც კი საკმარისია, ლომგულმა ვაჭკაცმა გონი დაკარგოს.
ტარიელისთვის დამახასიათებელია გრძნობის მუდმივობა და ნესტანსაც გრძნობის მტკიცე ფიცს აძლევს უმწიკლო და მარადიული ერთგულებისა.
წუთისოფლის ავად ბრუნვამ, სატრფოს გადაკარგვამ შეცვალა ტარიელი, სხვა კაცად აქცია იგი. სიყვარულით სნეულმა ვაჟკაცმა ადამიანთა სამყოფელი მიატოვა და ასმათთან ერთად გამოქვაბულში დაიდო ბინა. გამოიარა ჭეშმარიტი მიჯნურისათვის სავალდებულო განსაცდელი და ცრემლთა ფრქვევაში ათენ-აღამებს. რასაკვირველია, რომ ცივი გონება დაახშო გრძნობათა სიჭარბემ.
სასოწარქვეთას მიეცა ზაფრანად ქცეული ვარდი ტარიელი, იმედიც დაკარგა თითქოს, მაგრამ გამოჩნდა „დასნეულებული აქიმის“ მკურნალი ავთანდილი, თავდადებული მეგობარი, მიაგნო ნესტანის კვალს და კვლავ სიცოცხლის სიხარული დაეუფლა, დაუბრუნდა ნებისყოფა და ნათელი გონება, უშიშრად შეება ბნელეთის ძალებს და ერთგული მეგობრის დახმარებით ქაჯთა ტყვეობიდან იხსნა მიჯნური.
„ბოროტსა ძლია კეთილმან, არსება მისი გრძელია,“-ზეიმობს რუსთველი ტურფა ნესტანისა და გმირი ტარიელის ტრაგიკული სიყვარულის გამარჯვებას.

წამება და ღვაწლი წმინდისა და დიდებულისა მოწამისა ქართლის მეფისა ლუარსაბ II-ისა (ისტორიული მიმოხილვა)

^MiStEr^ — Fri, 03 Oct 2014 17:00:04 GMT

ქართლის ბაგრატიონთა სამეფო ოჯახმა ენით აუწერელი გმირული თავდადება გამოიჩინა მამულისა და სარწმუნოებისათვის ბრძოლისას ოსმალ-ყიზილბაშთა წინააღმდეგ.

ლუარსაბ II-ის დიდი პაპა ლუარსაბ I (1530-1556) საარაკო სიმამაცით ებრძოდა შაჰ-თამაზის ურდოებს. ლუარსაბ I იყო „კაცი ღმრთისმოყუარე, მტერთა ურჯულოთა მომსრველი და წყობათა შინა უშიში“ - წერს ბერი ეგნატაშვილი.

შაჰ-სეფიმ, შაჰ-თამაზმა და ოსმალეთის ხონთქარმა ლუარსაბი ვერ მოდრიკეს. იმ ხანებში საქართველოს მოღალატე შალიკაშვილების ოჯახმა ოთარ შალიკაშვილის ქალი „ნებაყოფლობით“ მისცეს ცოლად შაჰ-თამაზს, რის შემდეგაც მესხეთის ათაბაგი შაჰს დამორჩილდა, რაც ქართლის მეფისათვის მოუთმენელი იყო, ლუარსაბმა მესხეთში ილაშქრა. საპასუხოდ შაჰ-თამაზი საქართველოს შემოესია. მან შეძლო ატენის ციხეში ლუარსაბის დედისა და მრავალი თავადის დატყვევება. მეფემ ეს ამბავი რომ შეიტყო, ყიზილბაშებს დაეწია და მრავალი დახოცა, მაგრამ დედა ვერ გამოიხსნა. ლუარსაბის დედამ ყიზილბაშთა ტყვეობას სიკვდილი არჩია. ამის შემდეგ კიდევ უფრო მედგრად შეუტია მეფემ მომხდურ მტერს და მრავალჯერ დაამარცხა. მემატიანეთა თანახმად ლუარსაბი სიკვდილის შემდეგ მოწამეთა თანა შეირაცხა, რადგან თუ არა ის, ქართველი ერი გამუსულმანდებოდა.

ლუარსაბის ძემ, მხნე და ძლიერმა მებრძოლმა სვიმონ მეფემაც სამშობლოს დაცვას შეალია სიცოცხლე. მან სპარსთა ტყვეობაში მტკიცედ დაიცვა ქრისტეს სარწმუნოება და კატეგორიულად უარყო მაჰმადიანობის მიღება, რისთვისაც ალამუთის ციხეში ჩაამწყვდია შაჰმა, მაგრამ მალევე ქართლში დააბრუნა მზაკვარმა, რადგან იმედი ჰქონდა, რომ მამაცი მეფე ოსმალებსაც არ შეეპუებოდა. ერთ-ერთ ბრძოლაში ხონთქრის ჯარის დასაზვერად წასულ მეფეს უკან დაბრუნებისას ცხენი ლაფში ჩაეფლო, რითაც ისარგებლეს ოსმალებმა და მოუხელებელი მეფე სვიმონი შეიპყრეს და სტამბულში წაიყვანეს. ქართლში მისი ძე გიორგი გაბატონდა. მან მრავალჯერ სცადა მამის გამოსყიდვა და აურაცხელი სიმდიდრეც გაგზავნა ხონთქართან, მაგრამ ცოცხალს ვეღარ მიუსწრეს, ციხეში გარდაცვლილიყო, და ამოდენა სიმდიდრეც დაიკარგა. რის შემდეგაც ქართლი ძლიერ გაღარიბდა.

1600 წელს ტახტზე ავიდა მეფე სვიმონის ძე გიორგი X, რომელმაც მხოლოდ სამი წელი იმეფა. მეფე გიორგის გარდაცვალების შემდეგ ქართლში მისი 14 წლის ძე ლუარსაბი გამეფდა. მემატიანის დახასიათებით - „მეფე ლუარსაბი იყო კაცი შუენიერი და კეკლუცი და სანახავად სატრფიალო, და არსად გამოსულა ამისთანა შუენიერი და შემკობილი კაცი, ყოვლისა საღმრთო - საკაცობოთ ზნეობით გათავებული და უკლები“. ანტონ კათალიკოსი კი მას სოლომონს, დავითსა და გედეონს ადარებს. იმავე წელს შაჰის თანხმობით კახეთის მეფედ თეიმურაზი დადგინდა.

ეს ის დრო იყო, როდესაც საქართველოსთვის ერთმანეთს ებრძოდნენ თურქები და სპარსელები. ორივე ქართველთა მოსისხლე მტერი იყო. შაჰ-აბას პირველმა თურქებს აღმოსავლეთ საქართველო წაართვა, დასავლეთ საქართველოსა და მესხეთს კი ისევ თურქები განაგებდნენ.

იმ ხანებში კახეთს განაგებდა მეფე ალექსანდრე II. მისი ბერად აღკვეცის შემდგომ ტახტზე მისი უფროსი ძე - წმინდა ქეთევანის მეუღლე - დავითი (ავ-დავითი) ავიდა, მაგრამ რამდენიმე თვეში მოულოდნელად გარდაიცვალა. დაქვრივებულ ქეთევანს დარჩა ქალ-ვაჟი - თეიმურაზი, რომელიც მძევლად იმყოფებოდა შაჰის კარზე და ელენე. ალექსანდრე იძულებული შეიქმნა ქვეყნის მართვას დაბრუნებოდა. ამასობაში ვერაგმა შაჰმა თავისთან აღზრდილ და გამაჰმადიანებულ კონსტანტინე-მირზას, ალექსანდრეს უმცროს ვაჟს, უბრძანა წასულიყო კახეთში, მოეკლა მოხუცი მამა, ღვიძლი ძმა - გიორგი და თვითონ გამეფებულიყო. რჯულ-ნაცვალმა კონსტანტინე-მირზამ შეასრულა შაჰის ბრძანება და მამისა და ძმის მოკვეთილი თავები, ვითარცა ძვირფასი ძღვენი „მამობილს“ გაუგზავნა. ამასაც აღარ დასჯერდა, დაქვრივებულ რძალს - ქეთევან დედოფალს მედიდურად შეუთვალა: „შეგირთავ ცოლად და შენც მორჩილ მექმენ, რამეთუ ესრეთ არს წესი და ჩუეულება მაჰმადის რჯულისაო“. ამ ამბით შეძრწუნებული კახელი დიდებულები აჯანყდენ და თეიმურაზის დედის, წმინდა ქეთევანის (ხს.13/26 სექტემბერი) მეთაურობით დაამარცხეს და მოკლეს მოღალატე კონსტანტინე. ქეთევანმა შაჰს დიდძალი ძღვენი გაუგზავნა და სთხოვა, მეფედ მის კარზე მყოფი თეიმურაზი დაემტკიცებინა, მანამდე კი თვითონ იტვირთა სამეფოზე ზრუნვა. შაჰ-აბასი შეშინდა: კახეთი განმიდგება, ქართლს შეუერთდება და საბოლოოდ დავკარგავო და უფლისწული თეიმურაზი სასწრაფოდ დააბრუნა საქართველოში.

ლუარსაბის მეფობის დასაწყისში ქართლში ძლიერ დაწინაურდა ტფილისის მოურავი გიორგი სააკაძე, რომელიც ისე გამდიდრებულა, რომ მეფის შემდგომ პირველ კაცად ითვლებოდა. რა თქმა უნდა დიდგვაროვან ფეოდალებს არ მოსწონდათ უგვარო კაცის ასეთი დაწინაურება და მეფესა და სააკაძეს შორის უთანხმოების ჩამოგდება სცადეს. „ქვეყნის არევის მოსურნეთა კაცთა“ თავდაპირველად სააკაძეს ჩააგონეს, რომ მეფეს მისი სიკვდილი სურდა, მაგრამ მეფე ლუარსაბს ფიცით დაურწმუნებია მოურავი: არა მსურს შენი სიკვდილიო.

იმ ხანებში ხონთქარი სულთან მურადი ბაღდადამდე მისულა, თან ყირიმელ თათართა ლაშქარიც ახლდა. როდესაც ხონთქარს ბაღდადში საქმე მოუგვარებია, ყირიმელთა ლაშქარიც დაუთხოვია. მაშინ ვიღაცას თათარხანთათვის რჩევა მიუცია, ქართლის გზაზე გაიარეთ და საშოვარსაც მრავლად იშოვითო. მათაც დაუჯერეს და „წამოემართა ქართლზედ 60 ათასი კაცი“.

მეფე ლუარსაბი ცხინვალში იყო, როდესაც შეიტყო, რომ თათარხანი თრიალეთზე მოვიდაო. ამბის დასაზუსტებლად იარალი (სარდალი) გაგზავნეს, ხოლო თუ ეს სამწუხარო ამბავი მართალი გამოდგებოდა, მას გზები უნდა შეეკრა და მტრის მდებარეობა მეფისთვის დროზე ეცნობებინა. ვინაიდან მეფეს ლაშქარი თან არ ახლდა და ბრძოლისთვისაც არ იყო მომზადებული, განერიდა და ცხირეთს შეაფარა თავი. იარალი კი წავიდა და გზები დახერგა, მაგრამ შეუმჩნევლად თავს წამოადგნენ თათრები და მძინარენი ისე ამოხოცეს, ქართველთაგან ერთიც კი არ გადარჩენილა. თათართა მოთარეშე ბრბოებმა კი გადაწვეს მანგლისი და კველთა. მაგრამ ღმრთის განგებით, მანგლისის ეკლესია სქელმა ნისლმა დაფარა და თათრებმა იგი ვერ დაინახეს. მაშინ მათ კველთას შეიპყრეს მღვდელი „სახელად თევდორე, ღმრთის მოშიში და ერთგული მეფისა“. გოსტიბას თავთან რომ მოვიდენ, თევდორეს ლახტით დაუწყეს ცემა და ეტყოდნენ „მიგვიძეღ მეფეზედა“, რადგან მეფის მოკვლა სურდათ. მღვდელი კი გულში ასე ფიქრობდა: „ჩემის ორი დღის სიცოცხლისათვის ამას რატომ ვიქ, აწ მიუძღვე და მეფე მოვაკვლევინო და ქართლიც გააოხრონ, მე რაღა მეშველებაო და ან ჩემს სულსო“. მან თავის გაწირვა ამჯობინა მეფის ღალატს და ქართლის აოხრებას და სულ სხვა გზით წაუძღვა მტერს, რითაც კიდევ უფრო დააშორა ცხირეთს. თათრები საკმაოდ გვიან მიხვდნენ, რომ მღვდელმა თევდორემ თავის მეფეს არ უღალატა და თავი მოჰკვეთეს. და შეირაცხა იგი „წმიდათა მოწამეთა თანა“ (ხს. 8 ივნისი).

ამასობაში მეფეს მოურავი სააკაძე და ზაზა ციციშვილი შეუერთდნენ. ჭკვიანი და გონიერი გიორგი სააკაძე კარგი სარდალიც იყო. მან შემოიკრიბა ლაშქარი, ზაზაც თან იახლა, „ჩავიდა ნიაბთ ბოლოსა სხერტის ჭალაზედ“ შეუტია ყირიმელ თათრებს და მრავალი ზიანიც მიაყენა, ხოლო ზაზა ციციშვილმა მოკლა ერთი დიდი ფაშა, რომლის თავიც სხვა მრავალ ნატყვენავთან ერთად მეფეს მიართვეს. ამის შემდეგ აიყარა თათართა ლაშქარი და საციციანოსკენ გაემართა. მეფემ წერილი მისწერა ერისთავებს, მუხრან ბატონს და შიდა ქართლელებს და ჯარით სურამის ბოლოს დაიბარა. ხოლო ყირიმელებს გზად ერთი ტერტერა შემოეყარათ, რომელმაც შორიდანვე იცნო რა უსჯულოთა ლაშქარი, სასწრაფოდ გორისკენ გაეშურა და მტკვარზე გადებული ხიდი აშალა. მას ფეხდაფეხ მიჰყვა მტრის ლაშქარიც, მაგრამ ხიდი აყრილი დახვდათ და გორში ვეღარ შევიდენ. მაშინ დამწუხრებულები უკან გაბრუნდნენ, საციციანო გადაწვეს და ბრბონაში დადგნენ. იქ სახლები აყარეს, ხიდი გადვეს და მტკვარზე გასულებმა ტაშისკართან დაიბანაკეს.

მეფე ლუარსაბი და მოურავი ახალდაბას მივიდნენ და რადგანაც მტკვარი ადიდებულიყო (ივნისის თვე იყო) და ფონი არ იყო, ის ღამე მხურვალე ლოცვასა და ვედრებაში გაათენეს, განთიადისას კი უფალს მიენდვნენ და უფონო მტკვარში, რომელიც კალაპოტშიც კი არ ეტეოდა, გასვლა დაიწყეს. „და იყო ღმრთისა საფარველი მათ ზედა და განვიდეს უვნებელად ესრეთ, რომე არაფერისთანა არა წამხდარა რა, არცა კაცი და არცა ბარგი, და ეგრეთ განვიდეს, ვითარცა ძენი ისრაელისანი ზღუასა მას მეწამულსა“. მტკვარს ნაპირ-ნაპირ გაუყვნენ და სურამთან შეგროვილ ქართველთა ლაშქარს შეუერთდნენ. მოურავის რჩევით თხრილის პირს მეთოფეები შემოახვიეს და ცხენოსნები მინდვრად მივიდნენ. დაიწყო ხელჩართული ბრძოლა. ამ დროს მეფე 17 წლისა იყო. „და მისცა ღმერთმან ძლევაი მეფესა ლუარსაბს, ვითარცა პირველ აბრაჰამსა და გედეონს“. ქართველებმა მტრის ბანაკი სრულიად ააოხრეს, და ქართლიდან ნაძარცვი, ტყვე და საქონელი, ყოველივე უკან წაართვეს და მათიც მრავალი წამოიღეს. მტრის 60 000 კაციანი ლაშქრიდან მხოლოდ 14 000 კაცი გადარჩენილა. გზააბნეულებსა და ტყეში მოხეტიალეებს დედაკაცები იჭერდნენ, თუ რამე ჰქონდათ, ართმევდენ და უვნებლად უშვებდნენ. „გამარჯუება მოსცა ღმერთმან ქართველთა. და ჰქონდათ ლხინი და სიხარული“. როდესაც სპარსეთის ყაენმა (შაჰ-აბასმა) ქართველთა თათრებზე გამარჯვება შეიტყო, მეფე ლუარსაბს მრავალი წყალობა უბოძა და გამარჯვებაც მიულოცა. ლუარსაბი შაჰს ეახლა ირანში და თბილისის ციხე დაიბრუნა.

ამის შემდეგ კიდევ უფრო გამდიდრდა მოურავი. მან სახლში მიიწვია გამარჯვებით გახარებული მეფე. ნადიმზე ჭაბუკ მეფეს გიორგი სააკაძის პირმშვენიერი და მოეწონა და მიუხედავად სამეფო კარის სასტიკი წინააღმდეგობისა, მეორე ღღესვე „სთხოვა ცოლად დაი თვისი მოურავსა“. გიორგიმ იცოდა, რომ მისი მტრები მის დას დედოფლად არ მიიღებდნენ და მეფის დედას, „ლიპარიტიანის ქალს, მარიამს“ შეატყობინა ეს ამბავი, მაგრამ ლუარსაბმა არავის რჩევა ყურად არ იღო და სააკაძის დაზე სასწრაფოდ იქორწინა.

ქართლის დიდებულებმა, თავადებმა და „რომლებიც არ იყვნენ მოურავის მოყვარენი“, იუკადრისეს უბრალო აზნაურის ქალის გადედოფლება და მეფესთან მოურავის დაბეზღება დაიწყეს, ამავე დროს სჯულიერი მეუღლის მიტოვებასაც სთხოვდნენ, განსაკუთრებით კი სუფრაჯი შადიმან ბაბათაშვილი მტრობდა მოურავს. მეფეს არც მოურავი ემეტებოდა გასაწირავად და ცოლიც ძალიან უყვარდა, „დიდად უბრალო იყო მეფე და არა სწადოდა განტევებაი ღმრთისაგან მიცემულისა მეუღლისა. დიდად მიაჭირვეს სიტყვითა, და დაჰყვა მეფე რჩევასა მათსა და უბრძანა განტევებაი“. მეუღლეს რომ გააშორეს ყმაწვილი მეფე, უარესიც იკადრეს და სააკაძის სრული ამოწყვეტა მოინდომეს. „შეატყვეს მეფესა, რომ ყრმა არისო, და რასაც მოვახსენებთ ვერ ურჩ გვექმნებაო, და კუალად შესძინეს ბოროტი ბოროტსა ზედა“, და შეაგონეს მეფეს: მოურავი დის შეურაცყოფას არ გაპატიებს, რადგან დიდად სახელოვანი კაციაო, გაგიორგულდება და მრავალ ავსაც გადაგყრისო. „და ურჩიეს ღალატი და სიკვდილი მოურავისა“. მაგრამ არა დაფარა ღმერთმან ეს საქმე და იხსნა მეფე ლუარსაბი უბრალო კაცის სიკვდილისაგან და სისხლისაგან; მოურავთან მივიდა ფარეშთუხუცესი ბააკა ხერხეულიძე და შეთქმულება გაამჟღავნა. გიორგი სააკაძემ სასწრაფოდ ნოსტეს მიაშურა, ცოლ-შვილი აჰყარა და არაგვს, თავის სიმამრს, ნუგზარ ერისთავს მიადგა. ნუგზარი სიძეს მისაქციელში მიეგება და თავის სახლში, დუშეთში აიყვანა. რადგანაც მეფეს წინააღმდეგობას ვერ გაუწევდენ, მოთათბირების შემდეგ ყაენთან წასვლა გადაწყვიტეს. მოურავის რჩევით ნუგზარ ერისთავიც მათთან ერთად გაემგზავრა. გიორგიმ ცოლ-შვილი აღჯაყალას დატოვა, სადაც თათრებმა დიდი პატივისცემით უმასპინძლეს და ნუგზარ ერისთავთან ერთად შაჰ-აბას ყაენთან წავიდა. მისი მისვლით მზაკვარმა შაჰმა დიდად გაიხარა და მრავალი წყალობა მიანიჭა. გიორგი სააკაძემ კი ყანდაარისა და ბაღდადის აღებაში მიიღო მონაწილეობა, და თავიც ისახელა.

ცბიერებით ცნობილი შაჰი იყო შვილიშვილი შაჰ-თამაზისა და შალიკაშვილის ქალისა. იგი დაუღალავად აწყობდა ინტრიგებს საქართველოს წინააღმდეგ. მან ჯერ ლუარსაბის და ლელა (თინათინი) შეირთო. შემდეგ კი თეიმურაზსაც „დაუმოყვრდა“ - მისი ულამაზესი და ელენეც ცოლად მოიყვანა. შემდეგ კი დაქვრივებულ თეიმურაზს მოსთხოვა ცოლად ლუარსაბის და - ხორეშანი შეერთო. მეფე უარზე იყო, რადგან ერთმანეთს ნათესავებად ერგებოდნენ (პაპიდისშვილები იყვნენ), მაგრამ შაჰი არწმუნებდა, ქვისლები რომ ვიქნებით მეტი სიყვარული გვექნება ერთმანეთისო და თეიმურაზიც დამორჩილდა.

შაჰ-აბასის დიდი ხნის სურვილი იყო საქართველოს სრული ამოწყვეტა და როდესაც სააკაძე დაჰპირდა ქართლისა და კახეთის დამორჩილებას, ნება დართო წამოსვლისა. თვითონ კი შეუმჩნევლად განჯას ჩავიდა და თეიმურაზ კახთ-ბატონს შეუთვალა „შენი შვილი მომეცო“. თეიმურაზმა იცოდა შაჰის ვერაგობის ამბავი, რადგანაც მასთან გაზრდილი იყო, და არ უნდოდა შვილის დათმობა, მაგრამ დიდებულების დაჟინებული მოთხოვნით, ჯერ გურიელის ქალისგან ნაშობი ყრმა ალექსანდრე გაგზავნა სპარსეთს და დადამისი - აშოთან მუხრან-ბატონის ასული ქეთევანიც გააყოლა, შემდეგ კი უძულებული გახდა უფროსი ვაჟი, ლევანიც მასთან გაეგზავნა. ყაენმა კი კვლავ შემოუთვალა „რადგან ამისთანა ერთგული კაცი ხარო, შენცა მოდი და მნახეო და მრავალს წყალობას გიზავო“. როდესაც თეიმურაზი დარწმუნდა და კახელებმაც დაიჯერეს, რომ შაჰ-აბასს თეიმურაზის ოჯახის განადგურება სურდა, ერთგულების ფიცით მეფე ლუარსაბთან გაერთიანდნენ. გამხნევებულმა თეიმურაზმა ლაშქარი შემოიკრიბა და საბრძოლველად მოემზადა. როდესაც შაჰმა ქართლ-კახეთის მეფეთა განდგომის ამბავი შეიტყო, ურჩი ვასალების დასასჯელად განრისხებული კახეთისკენ დაიძრა (1613 წელს). წინამბრძოლი ჯარი ჟალეთს გაგზავნა, თვითონ კი თეიმურაზისკენ გაემათა. თეიმურაზი შაჰს კი განერიდა, მაგრამ გზად ჟალეთს ჩაყენებულ ყიზილბაშებს გადაეყარა და ბრძოლა გაუმართა. „მისცა ღმერთმან ძლევაი, გაემარჯუა ბატონს თეიმურაზს: ამოსწყვიტა და მოსრა პირითა მახვილისაითა ყოველივე“. რის შემდეგაც მუხრანში მეფე ლუარსაბს შეუერთდა. შაჰ-აბასმა კი მოუცადა ზამთრის დადგომას, რადგანაც ურჩიეს „ზამთარ მიდიო, ხიზანი მთაში ვერ შევაო და რასაც გინდა იმას იქო, და თუმცა მთაში შევიდენო, თოვლი და სიცივე ამოსწყვეტსო“ და 5 იანვარს თავს დაესხა კახეთს. შაჰმა შეუბრალებლად აიკლო, ააწიოკა, გაძარცვა კახეთი, ხოლო მოსახლეობა აჰყარა და ირანში გადაასახლა. მან აიღო ციხე თორღისა და ხელთ ჩაიგდო კახეთის საგანძური. ბილწმა შაჰ-აბასმა თავისი ხელით შემუსრა „წმიდა გიორგი ალავერდისა, და შემუსრნა პატიოსანნი ხატნი და ჯუარნი, და შემოსძარცუნა პატიოსნნი თუალნი და მარგალიტი, მისცა მეძავთა, ცოლსა და ხარჭათა მისთა, და ყო სამკაულად მათდა. და შეაგინა წმინდანი ეკლესიანი კახეთისანი და წარმოემართა ქართლსა ზედა. მაშინ ინებეს ქართველთა ომი, მაგრამ ვეღარა გააწყვეს რა და ვერცა დაუდგენ სიმრავლისაგან ჯართასა“. ლუარსაბმა და თეიმურაზმა კი გაცლა ამჯობინეს და თავი იმერეთს შეაფარეს, სადაც მეფე გიორგი III-მ კარგი მასპინძლობა გაუწიათ. შაჰ-აბასი კი გორში დაბანაკდა და იქიდან შეუთვალა გიორგი მეფეს: „მომეც ეგე ორნივე მეფენი და აღგავსებ მრავლითა ნიჭითა და საბოძვრითა“. მეფე გიორგიმ შორს დაიჭირა ვერაგი შაჰის პირობა, აფხაზეთის კათალიკოსი მალაქია და ლევან აბაშიძე აახლა ყაენს, მათი პირით პატიება სთხოვა და შეუთვალა: „ამათი მოცემა ჩემგან არა იქნებისო, და ხელმწიფემან იმდენი წყალობა გვიყოს და დაგვდვას პატივი, რომე ესენი ისევ შეირიგოს და თვითონ წაბრძანდეს და დაანებოს ამათ ამათი მამული და საბატონოო“. როცა შაჰ-აბასი მიხვდა, რომ ძალით ვერას გახდებოდა, მზაკვრობას მიმართა. კათალიკოსი მალაქია და ლევან აბაშიძე დაიბარა და იმერეთის მეფეს შეუთვალა: „მე ლუარსაბთანა არცა რა საქმე მაქუსო, და არცა რას ვემდურვიო და არც მაგის წასახდენად მოვსულვარო. ბატონი თეიმურაზი ჩემი მტერი არისო, მაგას არც შევირიგებ და არც მინდაო. ლუარსაბს კიდევ შევირიგებ და, თუ მოვა და შემომირიგდება, წყალობასაც უზამო“. შემდგომ დაიბარა ლუარსაბის გამზრდელი შადიმან ბარათაშვილი და შესტირა: მომიყვანე ლუარსაბი, არაფერს დავუშავებო, მეფე სვიმონის შვილიშვილსა და მეფე გიორგის შვილს ავსა და ურიგოს როგორ ვკადრებო, პირიქით თავისასაც დავუბრუნებ და სხვისასაც დავუმატებო; თეიმურაზი კი მოსისხლე მტერია ჩემი, მას ვერ ვაპატიებო. როდესაც შადიმანმა შაჰის გულმდუღარე ტირილი იხილა, მისი გულწრფელობა დაიჯერა და იფიქრა „მეფე ლუარსაბს ყაენი დიდს წყალობას უზამსო და კიდეც შეირიგებსო“. ხოლო ამას ყოველსავე „ხერხითა და ილითითა იქმოდა შააბას“. მან შადიმანს თავისი ერთგული ხოჯა გააყოლა და თან წერილი და ოქროთი მოოჭვილი ხმალი გაატანა ლუარსაბთან მეგობრობისა და პატივისცემის ნიშნად. კათალი-კოსი და ლევან აბაშიძე კი დიდი ძღვენით გამოისტუმრა. შაჰმა მეფე ლუარსაბის და - თინათინიც მოატყუა და მასაც წერილი მოაწერინა ძმასთან „და იხმო მეფე ლუარსაბ“.

როდესაც მეფე გიორგისა და ლუარსაბს ყაენისაგან დანაბარები აუწყეს და ძღვენიც გადასცეს, მეფე ლუარსაბმა წასასვლელად მზადება დაიწყო. იმერთა მეფემ ლევან დადიანი და მამია გურელიც დაიბარა და ყველამ, კახთ-ბატონთან ერთად ურჩიეს თავგანწირულ მეფეს: „ყიზილბაშთ მრავალი ტყუილი იციანო და დაუნდობარნი კაცნიც არიანო, არც შენ დაგინდობენო, ნუ წახვალო“. ლუარსაბმაც კარგად იცოდა შაჰის მეგობრობის ფასი, მაგრამ მეფურმა სინდისმა სხვანაირად გადაწყვიტა - „უკეთუ არა წარვიდე, ამიყრის ქუეყანათა და ამიოხრებს, რაი მადლი არს ჩემდაო“ - განაცხადა და შაჰს გორში ეახლა. შაჰ-აბასმა ლიქნითა და პატივით მიიღო ცოლისძმა, მეგობრულად მოექცა, მაგრამ ცოტა ხნის შემდეგ ქართლში ახალი მმართველი დანიშნა და ჯარებიც ჩააყენა. ლუარსაბი კი ჯერ ყარაიაში და ყარაბაღში ჩაიყვანა, ვითომცდა სანადიროდ, იქიდან კი სპარსეთში გაიტყუა. ყარაიაში ყოფნისას ლუარსბმა ყველა განაცვიფრა ახოვნებითა და ვაჟკაცობით. მისი ნანადირევის ხილვამ კი შურით აღავსო ბოროტი შაჰი. თინათინმა სთხოვა თავის ლამაზ და ჩინებულ ძმას, რათა უბადრუკად მოეჩვენებინა თავი შურით აგზნებული აბასისთვის, მაგრამ ლუარსაბმა სევდიანად გაიღიმა და უთხრა: „უწყი, რამეთუ არღარა განმიტევებს, ამისვის უმჯობეს არს სიკეთისა ჩუენება, ვიდრე სიავისაო“. დიდ-მარხვის დროს ნადიმზე ლუარსაბმა შაჰის შემოთავაზებული თევზი არ ჭამა და უთხრა - დღეს თევზით გინდა გავტეხო მარხვა, ხვალ ხორცს შემომთავაზებ, შემდეგ კი ქრისტეს უარყოფასაც მომთხოვო - რითაც გაამჟღავნა შაჰის დაფარული განზრახვა. სიბრაზისაგან გაცოფებულმა შაჰმა პირდაპირ ქრისტეს უარყოფა და ალაჰის აღიარება უბრძანა კეთილმსახურ მეფეს. „აღუთქმიდა მრავალსა ნიჭსა და სიტყვითა ლიქნისაითა ზაკვით ჰგონებდა ცთუნებად,... არამედ ვერ მძლე ექმნა“. ღმრთისმოყვარე მეფე იხსენებდა წმინდა მოწამეთა მხნეობასა და ღუაწლს, მათ მიერ მოპოვებულ დაუჭკნობელ გვირგვინსა და მოსაგებელს, „რომელი თუალმან არა იხილა და ყურსა არა ესმა“ და მტკიცედ იტყოდა: „უკეთუ მოვკვდე ქრისტესთვის, მრწამს, რამეთუ მის თანაცა ვცხონდეთ და, უკეთუ მან სახიერმან სიკუდილითა თვისითა გვიხსნა ჯოჯოხეთისაგან ქუესკნელისა, ჩუენცა თანა გუაც; რაითამცა დავსთხივნეთ სისხლი მისთვის და არა ვრიდოთ თავთა ჩუენთა მისთვის“ და ევედრებოდა უფალს „გულითა მხურვალითა და ცრემლთა ნაკადულითა და ზედასაზედა მიწევნითა გარდაიხდიდა დღეთა მარხვითა“. და ვინაიდან კარგად იცოდა შაჰ-აბასის შეუბრალებლობის ამბავი, მასთან მყოფ ქართველებს შემოუწოდა და თავისი ანდერძი გააცნო, ხოლო ეპისკოპოსსა, მღვდლებსა და დიაკვნებს „უბრძანა მოღება წმიდათა ქრისტეს საიდუმლოთა ხორცსა და სისხლსა ცხოველსმყოფელსა“, და ზეცისკენ ხელაღპყრობილმა ცრემლით ილოცა, ხოლო როდესაც შიშითა და კრძალულებით ეზიარა, მადლობა შესწირა უფალს და თქვა: „შენ უწყი, უფალო ჩემო იესო ქრისტე, ვითარ არცა ანგარებითა, არცა სიმდიდრის მოყუარებითა დაუტევე მამული და საყოფელი ჩემი და ვერცავინ შემძლებელ იყო შეპყრობად ჩემდა და ვერცა გამოყუანებად სიმაგრეთა მათგან, რომელსა მე ვიყოფოდი,... და უკეთუმცა ხოლო მე განვერე ხელთაგან მათთა, მაშინღა განრყვნილ იყო ხელთაგან მათთა და მოოხრებულ ყოველი ქუეყანა... და ბრძანებისა შენისა მსმენელმან ვჰყავ წინააღრჩევით საქმე ესე, რომელმან ბრძანე წმიდასა შინა სახარებასა, ვითარმედ - მწყემსმან კეთილმან დადვას სული თვისი ცხოვართა თვისთათვისო - და არა ვიქმენ სასყიდელით დადგინებულ, რაითამცა დაუტევე ცხოვარი ჩემი და ვივლტოდი... არამედ დავდევ თავი ჩემი ქვეყანისათვის და განერა ერი ჩემი მოოხრებისაგან... ამისთვისცა გევედრები, მეუფეო, რაითა სული, გული და გონებაი ჩემი შენდა მომართ აღამაღლო“, ვინაიდან არ მებრალება არც ჩემი მეფობა, ტახტი და სიმდიდრე, არც მშვენიერება და სიჭაბუკე, არც ბრძოლაში მხნეობა და მკლავის სიმაგრე, არც ასპარეზობასა და ცხენთა ჭენებაში პირველობა და ნადირობაში სიმარჯვე, ქვეყნიური შვება და ლხინი, მრავალფერი სანოვაგე და სიმღერა-გართობანი, „ქუესკნელად შთამხდელნი და ამაონი“ - ეს ყველაფერი დავთმე შენი სიყვარულისათვის, „რამეთუ შენდა შუენის დიდებაი, პატივი და თაყუანისცემაი, მამისა და ძისა და წმიდისა სულისაი, აწ და მარადის და უკუნითი უკუნისამდე, ამინ“. დაასრულა თუ არა სიტყვა, ღმრთისმოყვარე მეფე შაჰის ბრძანებით შირაზს, გულაბყალის ციხეში გააგზავეს და დილეგში ჩააგდეს. შვიდი წლის განმავლობაში ყოველდღე შედიოდნენ მასთან მოლები. „ჰოი მეფეო! შეიწყალე სიჭაბუკე შენი და ნუ ეურჩები ბრძანებასა შაჰისასა, დაუტევე სარწმუნოებაი შენი და იწამე მაჰმადი, თორემ მწარე მწარე ტანჯვა და სიკვდილი მიგელის“ - უქადაგებდნენ ისინი ლუარსაბს. „რაცა გნებავთ ყოფად ჩემდა, ჰყავით და აღასრულეთ ბრძანებაი ყაენისა“ - პასუხობდა ლუარსაბი. შაჰმა უკანასკნელად შეუთვალა ქართველთა მეფეს: „ანუ უარჰყავ ქრისტეი, ანუ თანა-გაძს სიკუდილი მძვინვარეი“. ლუარსბმა კი „ბოროტთაგან შეურყეველმან და მომლოდინემან ნეტარისა მის სასოებისა და გამოჩინებისა დიდებისა დიდისა ღმრთისა და მაცხოვრისა ჩუენისა იესუ ქრისტეისა“, პასუხის ღირსადაც არ ჩათვალა შაჰის მოციქულები.

შაჰი საბოლოოდ დარწმუნდა, რომ ლუარსაბი თავის სარწმუნოებას არ უღალატებდა და შირაზის ხანს მეფის წამებით მოკვლა უბრძანა. როდესაც ხანს შაჰის დანაბარები აუწყეს, ძალიან შეწუხდა, „რამეთუ ეწყალოდა სიჭაბუკე და ახოვნებაი მისი“, მაგრამ სხვა გზა არა ჰქონდა. ხოლო როცა მეფეს ლუარსაბს შეატყობინეს შაჰის ნაბრძანები, იგი მიხვდა, რომ დამდგარიყო ჟამი მისი განსვლისა ამიერ სოფლიდან და ჯალათებს უთხრა: „მაცალეთ, რაითა ვილოცო უფლისა მიმართ და მერე აღასრულეთ ბრძანებული მის უსჯულოისა“. შემდეგ კი ღმრთისმშობლის ხატის წინაშე დაიჩოქა და მხურვალედ შეჰღაღადა: „ჰოი, დედოფალო ჩუენო ღმრთისმშობელო, შენდამი დამიძს ყოველი სასოებაი ცხორებისა ჩემისაი, შენ ხარ მფარველი ჩემი, შენ ხარ ნუგეშინისმცემელი ჩემი. შენ მომეც მე შეწევნაი ღუაწლისა ამის ჩემისა, შენ მიოხე წინაშე ძისა შენისა და შემრთე წმიდათა მოწამეთა თანა, რაითა მეცა ვადიდებდე მამასა და ძესა და წმიდასა სულსა“. ლოცვის დასრულებისთანავე ჯალათები დილეგში შევიდნენ და მშვილდის საბლით შეუბრალებლად მოაშთვეს (დაახრჩვეს) ღმრთისმოსავი მეფე. ღამით წმინდა მოწამის დაუფლველ გვამს საკვირველი ნათელი დაადგა და მრავალი მნახველი განაცვიფრა. მეორე დღეს წმინდა დიდებული მოწამის სხეული ციხის ეზოში დაფლეს. „თუმც ესე სვეტი მრავალ ჟამ იხილვებოდა დღე და ღამე, და რომელნიცა ხედვიდეს, იტყოდეს: დიდ არს ღმერთი ქრისტეანეთა, რომლისათვის ესე მოიკლა“. ეს მოხდა 1622 წელს.

წმინდა მოწამე მეფე არჩილსა და მეფე ლუარსაბს ათასი წელი აშორებთ ერთმანეთისგან, მაგრამ საქართველოს ეკლესიამ ღუაწლისა და წამების მსგავსების გამო მათი ხსენება ერთ დღეს, 21 ივნისს (ახ. 4 ივლისი) განაწესა. კათალიკოს-პატრიარქი ლეონიდე (+ 1921) ამ ორ დიდმოწამე მეფის თითქმის ერთნაირ მოწამეობრივ აღსასრულს მიაწერს „ჩუენი მრავალტანჯული სამშობლოს თითქმის ყოველ დროს ერთსა და იმავე ვაებას, ერთსა და იმავე სიმწარეს“ და წუხს, რომ „ლუარსაბის წმინდა ძვლები დღესაც ისევ სპარსეთში არიან და არჩილის საფლავი ერწოელ ფშაველსა და ხევსურს თუ უნახავს, თორემ სხვას არავისო“. არსებობს ისტორიკოს მოსე ჯანაშვილის მიერ მოწოდებული ამგვარი ინფორმაციაც, რომ „მეფე ლუარსაბი ეწამა 1622 წლის 20 მარტს, სწორედ იმ დღეს, როცა არაბთა მიერ მოკლულ იქმნა პირველი მოწამე მეფეთა შორის, ქართლის მეფე (ერისმთავარი) არჩილ I. ანტონ I-ს შეუცვლია წმინდა ლუარსბის მოსახსენებელი დღე 20 მარტი (ძვ. სტ) და წმინდა არჩილის ხსენების დღეს 21 ივნისს (ახ. 4 ივლისს) დაუდგენია. და მას შემდეგ ვზეიმობთ მათ ხსენებას ერთ დღეს.

ქართლის ოთხმოცდამეერთე მეფის - წმინდა ლუარსაბის ცხოვრება და მოწამეობა ვრცლად აღწერეს კათალიკოსმა ბესარიონმა (1705-1724) და კათალიკოსმა ანტონ I-მა (1714-1788). წმინდა ლუარსაბის ცხოვრების მოკლე აღწერა გობრონ (მიქაელ) საბინინმაც შეიტანა თავის „საქართველოს სამოთხეში“. ქართველ წმინდათა ცხოვრების მოძიებით დამაშვრალი დიდი მოღვაწე გულისტკივილით აღნიშნავდა - „ფრიად სანუგეშოთ იქმნებოდა საქართველოს ეკკლესიისათვის, რათა ნაწილნი წმიდისა მოწამისა მეფისა ლუარსაბისა საქართველოს ყოფილიყვნენ გადმოსვენებულნი“.

ქართველთა სავალალოდ წმინდა ლუარსაბის ძვლები დღესაც სპარსეთში განისვენებენ. როგორც მოსე ჯანაშვილი გვამცნობს თავის „საქართველოს საეკლესიო ისტორიაში“, „წმინდა გვამი მეფისა ჰმარხია შირაზს და საფლავისა მისისაგან ეხლაც სნეულნი მიიღებენ კურნებასა“.

წმიდაო მოწამეო, კეთილმსახურო მეფეო ლუარსაბ, ევედრე ქრისტესა ღმერთსა, რათა გვიხსნეს ჩუენ ყოველთა განსაცდელთაგან.